WARSZAWSKI ZAMEK

Strona Główna Dodaj do Ulubionych anular0@op.pl Ksiega Gości Dodaj do Księgi

ANNA R PRZEWODNIK MIEJSKI

SALA WIELKA (APARTAMENT WIELKI I p.)

Sala Wielka (Balowa)  - W czasach Stanisława Augusta służyła jako miejsce ceremonii dworskich. Tu odbywały się zgromadzenia dworskie, a także uczty, bale, koncerty i przedstawienia teatralne. Jest najwspanialszą sala na Zamku. Powstała w wyniku przebudowy wnętrza, które w czasach Augusta III Sasa znajdowało się niewykończone, czyli w stanie surowym. Stanisław August Poniatowski mając w zamyśle jej przebudowę w 1777r. zorganizował swego rodzaju konkurs architektoniczny na rozwiązanie tego wnętrza, do którego m.in. przystąpili: D. Merlini,  S.B. Zug, E Szreger, J.B. Plersch, S . Zawadzki.  Cecha wspólną wszystkich przedłożonych projektów była koncepcja regularnego rozczłonkowania sali przy pomocy obiegających ją wkoło przyściennych kolumn. Jednakże żaden z przedłożonych projektów nie został zrealizowany a prace odłożono na rok 1779.  Trwały one do 1781r. a realizowano nowy projekt architektoniczny  autorstwa D. Merliniego przy współudziale J.Ch. Kamsetzera.

 Jej ściany oplatają 32 kolumny ze złotawo-żółtego stiuku imitującego marmur, na których spoczywa belkowanie. Nad nim w wysokiej fasecie umieszczono lunetowe okna. Ponad każdą parą kolumn mamy po 2 woluty , jakby podtrzymujące wielki plafon.  Arkadowe wnęki luster, okien i drzwi są  bogato zdobione złotymi liść mi  lauru i akantu, głowami lwów i arabeskami.  Wokół sali dano wysoki cokół z bloków kararyjskiego marmuru jako podstawę ów 16tu par bliźniaczych kolumn. Najokazalszym fragmentem Sali Wielkiej jest wielka wejściowa wnęka, nakryta półkopułą z rozetami w 8 kasetonach, z bogatym portalem z białego marmuru i osadzonymi w nim dwuskrzydłowymi drzwiami, pokrytymi płaskorzeźbą i złoconymi brązowymi ozdobami. Nad gzymsem na tle rozpiętego gronostajowego płaszcza umieszczono marmurowy profil Stanisława Augusta Poniatowskiego wykonany przez  Le Bruna. Królewski profil podtrzymywany przez 2 postacie kobiece, autorstwa Jakuba Monaldiego,  symbolizujące Pokój i Sprawiedliwość.  Przy bocznych ścianach wnęki umieszczono po stronie lewej- posag Apollona z twarzą Stanisława Augusta Poniatowskiego, po prawej - posąg Minerwy o rysach carycy Katarzyny. Obydwa posągi wykonał le Brun w białym marmurze. Nad nimi umieszczono na tle stiukowych sztandarów sylwetkę białego orła z dewizą: PRO FIDE, LEGE ET GREGE (Za wiarę, prawo i naród) oraz insygnia Orderu Świętego Stanisława z napisem: PRAEMIANDO INCITAT (Nagradzając zachęca). W ścianach bocznych nad marmurowymi portalami w półkolistych supraportach umieszczono na złoconych tarczach białe orły - godła Rzeczypospolitej. Z obu stron tych portali na postumentach z szarego marmuru ustawiono parami amorki trzymające po 2 pochodnie. Dla ogrzania sali w jej narożach znajdują się 2 kominki o ciekawie inkrustowanych brązowymi ozdobami obramieniach. Na suficie Marcello Bacciarelli namalował ogromnych rozmiarów (około 150 m kw.)  plafon pt: Rozwikłanie Chaosu  ukazują boga Jowisza, wprowadzającego ład w pierwotny, bezkształtny chaos wypełniający wszechświat.  Za pomocą alegorycznych figur i jasnej dla współczesnych symboliki, artysta mówi tu o porządkującej roli króla, nadawcy praw i sternika państwowej nawy, którego twórcza działalność czyni poddanych szczęśliwymi i bezpiecznymi wśród grożącego zewsząd zamętu. W czasach niepokoju i narastającego zagrożenia państwa wybranie przez Stanisława Augusta takiego właśnie tematu odczytać można jako próbę wskazania drogi swym poddanym, pouczenia ich i skupienia wokół osoby króla jako jedynej nadziei na spokojną i dostatnią przyszłość.  Na plafonie znajdziemy jeszcze inne postacie, otóż:  poniżej Jowisza przedstawiony został rydwan zaprzężony w 4 konie powożony przez Feba - Apollina - boga słońca, rozpraszającego mroki nocy symbolizowane przez postać niewiasty ze skrzydłami nietoperza. W dole plafonu mamy jeszcze jeden rydwan zaprzężony w 2 lwy, na którym spoczywa małżonka Jowisza- Junona otoczona nimfami. Po drugiej stronie sufitu znajdziemy Neptuna  z  trójzębem panującego nad żywiołami morskimi.  W rogach plafonu zawisło 5 wielkich kilkuramiennych żyrandoli ze złoconego brązu, obwieszonych kryształowymi wisiorami.  Ponad to w sali stanęło na marmurowych postumentach 6 wielkich kandelabrów w kształcie trójnogów ze złoconego brązu, między oknami i przy ogromnych zwierciadłach zawisły świeczniki ścienne z figurami kariatyd. Posadzkę wykonano z 2 gatunków drewna układając na przemian jasne i ciemne kwadratowe kafle. Salę zrekonstruowano ściśle według wyglądu sprzed 1939r, z wykorzystaniem uratowanych fragmentów sztukaterii. Plafon na podstawie czarno-białej przedwojennej fotografii  odtworzyli Łucja i Józef Oźminowie.

Datę ostatecznego wykończenia Sali odnajdziemy wykutą na portalu głównego wejścia- 1787.

SALA RADY (APARTAMENT WIELKI I p.)

Sala Rady odbudowana została na podstawie jej oryginalnego projektu z 1784r .

To w niej, w latach 1775-1788 obradowała Rada Nieustająca – najwyższy w owym czasie organ władzy administracyjnej, pierwszy w Polsce stały rząd. Obrady 18 senatorów i 18 posłów odbywały się pod przewodnictwem Stanisława Augusta, stąd też obecność w tej sali tronu królewskiego (oryginalna jest tylko drewniana rama fotelu tronowego). Ściany zdobią portrety - pędzla krakowskiego malarza, profesora Krakowskiej Akademii Malarstwa przełomu XVIII i XIXw. - Józefa Peszki - przedstawiające osobistości Sejmu Wielkiego obradującego w latach 1788-1792 nad poprawą ustroju upadającej, niewydolnej politycznie i militarnie Rzeczypospolitej Obojga Narodów, m.in. Stanisław Małachowski – marszałek Sejmu,

Hugo Kołłątaj – wybitny publicysta i pisarz epoki Oświecenia

-------------------------

oraz książę Adam Czartoryski – pierwszy komendant Szkoły Rycerskiej.

GALERIA OWALNA (APARTAMENT WIELKI I p)

Galeria Owalna - W czasach Zygmunta III Wazy tędy biegła kryta galeria łącząca Zamek królewski z katedrą Św. Jana  zbudowana w 1620r.  po nie udanym na szczęście, zamachu Michała Piekarskiego na życie króla . Była także niegdyś jadalnią marszałkowską. W czasie odbudowy Galeria otrzymała nowy wystrój oraz cenne wyposażenie: arrasy brukselskie z połowy XVI w. oraz portrety monarchów polskich z przełomu XVI i XVII w.   Jeden z portretów wiszących w Sali Owalnej przedstawia króla Zygmunta III Wazę, inny jego syna- Władysława IV, pozostałe zaś: ciotkę Zygmunta III - Annę Jagiellonkę w 1595r.

 i jego drugą żonę, matkę Jana Kazimierza - Konstancję Rakuszankę  (Habsburżankę). 

Na ścianach wiszą również 4 tkaniny tzw. gobeliny (albo arrasy, opony, tapiserie) przedstawiające sceny z życia przyrody. Największą w tej sali tkaniną jest arras z serii „Dzieje Noego”, ukazujący „Upadek moralny ludzkości przed potopem”. Dwa pozostałe ukazują sceny z życia króla Persów Cyrusa Wielkiego, zaś tkanina powieszona nad schodami przedstawia „Dawida i Abigail” (poniżej). 

 Nazwa arras wywodzi się od francuskiego miasta Arras (ośrodek wyrobu XIV -XVw.), gobelin natomiast pochodzi od rodziny Gobelin. Są utkane z cienkich nici wełnianych z dodatkiem jedwabnych i złotych. Osnowa jest ukryta pod różnobarwnym wątkiem, a nić wątku danego koloru przeplata osnowę tylko w obrębie danej plamy barwnej. W Polsce początkowo nie produkowano tkanin ozdobnych tego typu, lecz sprowadzano je z renomowanych wytwórni zachodnioeuropejskich. Wśród tapiserii w Polsce zaczął się rozwijać się w XVI w.  Zamkowe gobeliny są część kolekcji  najsłynniejszych tkanin dekoracyjnych w Polsce tzw. arrasów wawelskich pochodzących  częściowo ze: ślubnego wiana  królowej Bony, 16 sztuk  zamówionych przez Zygmunta Starego w 1523r. w Arrasie, 140 sztuk zamówionych przez króla Zygmunta w Brukseli w warsztatach Willema i Jana de Kempeneera, Jana van Tieghema i Nicolasa Leyniersa według projektów flamandzkich malarzy: Willema Tonsa i Michela van Coxiena.  Tworzyły 3 serie tematyczne: sceny biblijne, krajobrazowo - zwierzęce oraz groteskowe. Niektóre z tych tkanin osiągają rozmiar 5 x 9m. Po śmierci Zygmunta Augusta stały się one najpierw własnością jego sióstr, a potem dopiero Rzeczpospolitej. Dalsze ich losy były bardzo burzliwe. Król  Zygmunt III Waza wywiózł je za swojego panowania  do Szwecji, skąd wróciły w 1591r. na Zamek w Warszawie. Z kolei  Jan Kazimierz po swojej abdykacji zażądał za nie dożywotniej pensji. Natomiast za panowania Augusta II Sasa Sejm Rzeczypospolitej musiał wykupić część z nich, zastawioną u jednego z gdańskich mieszczan, po czym dla ich bezpieczeństwa złożył je nie na Wawelu, ale w klasztorze Karmelitów w Warszawie. Po III rozbiorze Polski  w 1795r. Suworow wywiózł je do Petersburga. W Rosji przechowywane były do czasu rewindykacji i ich powrotu do Polski w 1921r. W 1939r. wywiezione zostały do Rumunii, po czym do Kanady. Do Polski wróciły 1961r. Dziś jest to wyjątkowy zabytek, jeden z niewielu pozostałości oryginalnego wystroju  warszawskiej i krakowskiej siedziby królów. Początkowo za panowania królowej Bony i Zygmunta Augusta było ich podobno około 360 sztuk, do dziś zachowały się 142 arrasy.

TRASY DLA TURYSTÓW

Trasa I – Apartamenty Wielki i Królewski

Odtworzone według XVIII-wiecznych projektów zgodnie z funkcją, jaką pełniły w czasach króla Stanisława Augusta (1764-1795). 

1) Apartament Wielki w skład którego wchodzą m.in. sale: Tronowa, Rycerska i Wielka.  

2) Apartament Królewski gdzie  obejrzeć można  m.in.  Sypialnię Króla, Pokój Audiencjonalny Stary oraz Salę Prospektową, zwaną również Salą Canaletta, na której wystrój składają się 23 weduty.

Trasa II - Pokoje Dworskie.

1) Sale Sejmowe - Nowa Izba Poselska, Sala Senatorska, w której w 1791 r. uchwalono Konstytucję 3 maja.

2) Apartament Księcia Stanisława - bratanka króla Stanisława Augusta, składający się z 3 pokojów: Antyszambry, Pokoju Towarzyskiego i Gabinetu oraz związanej z nimi Galerii Czterech Pór Roku.

3)Pokoje Matejkowskie z obrazami Jana Matejki: Rejtan, Batory pod Pskowem, Konstytucja 3 maja i cykl:  Dzieje cywilizacji w Polsce.

W kolejnych odcinkach mojego bloga postaram się opisać  szczegółowo wszystko co warte obejrzenia i omówienia podczas zwiedzania Zamku idąc trasą I i II, zgodnie z wyżej przedstawioną kolejnością. 

RESTYTUCJA ZAMKU KRÓLEWSKIEGO

Zaraz po wojnie, już w 1945r. podjęto prace przygotowujące odbudowę Zamku Królewskiego w Warszawie. Przede wszystkim zinwentaryzowano wszystkie ocalałe relikty, zgromadzone w Muzeum Narodowym.  Nieoczekiwanie na Wawelu znaleziono skład fragmentów Zamku  np. 55 skrzydeł drzwiowych, złocone listwy i płyty boazerii Sali Rycerskiej, fragmenty dekoracji kaplicy, obrazy, rzeźby, świeczniki, meble, nawet tron królewski. Były tam również rysunki inwentaryzacyjne Zamku oraz fotografie dawnego Centralnego Biura Inwentaryzacji Zabytków. Te wszystkie materiały były podstawą prac nad projektem odbudowy Zamku, wszczętych w 1946 r. Początkowo były prowadzone w Biurze Odbudowy Stolicy a po utworzeniu Urzędu Konserwatorskiego - w jego pracowni. W 1947r. rozpoczęto prace przy odgruzowywaniu ruin Zamku. Wszystkie odnalezione fragmenty budowli składano w lapidarium.  W związku z budowana trasa WZ  odbudowano Bramę Grodzką z ocalałych z pożogi wojennej oryginalnych bloków kamiennych. Na obchody pierwszomajowe w 1949 r. architekci skupieni w "Pracowni W - Z" opracowali memoriał w sprawie odbudowy Zamku, przedstawiony Bolesławowi Bierutowi. W dniu 02.07.1949r. w Sejmie rząd przedstawił projekt uchwały w sprawie odbudowy Zamku Królewskiego jako siedziby władz państwowych oraz ośrodek życia kulturalnego. Pierwszy projekt odbudowy przedstawił Józef Sigalin. Nie został przyjęty, ponieważ zakładał odbudowę uproszczoną, bez wnętrz historycznych. Stanisław Lorenc wręcz stwierdził, że "projekt wykazuje nieuctwo". Na początku 1950r. opracowanie projektu zlecono Janowi Zachwatowiczowi. W ciągu 2 miesięcy został przedstawiony szkic projektu wraz z modelem na konferencji z udziałem architektów i historyków sztuki. Było to możliwe dzięki wielkiemu zaangażowaniu 20-osobowego zespołu z Piotrem Biegańskim, Mieczysławem Kuzmą. Latem 1950r. powołano Dyrekcję Odbudowy Zamku ale nie uruchomiono środków finansowych, co pozwoliło jedynie na odgruzowywanie terenu i prace archeologiczne. W październiku 1950r. powołano Komitet Odbudowy Zamku Warszawskiego pod przewodnictwem Józefa Cyrankiewicza. Inwestorem budowy była Kancelaria Cywilna przy prez. Bierucie usiłująca wpływać na kształt przyszłej odbudowy. Np. socrealistyczny projekt Romualda Dziewulskiego przewidywał 3  nie 2, historycznie uzasadnione,  kondygnacje zamkowe tylko po to, aby zasłonić katedrę św. Jana. W 1953 .padła nawet propozycja budowy wieżowców w miejscu Zamku. W 1954r. ogłoszono nowy konkurs na zagospodarowanie Placu Zamkowego. Pierwszej nagrody nie przyznano, drugą dostały dwa zespoły: Gutta i Bogusławskiego. Generalnym projektantem oraz szefem nowopowstałej pracowni "Zamek" przy Pracowniach Konserwacji Zabytków został Bogusławski. Tu przygotowano projekt rekonstrukcji zewnętrznej formy Zamku oraz wnętrza, szczególnie stanisławowskie, opiniowane były przez Komisję pod przewodnictwem Jana Zachwatowicza. Powstał Społeczny Komitet Odbudowy Zamku lecz nie miał możliwości zbierania funduszów. Prace projektowe były finansowane przez Naczelną Radę Odbudowy Warszawy i Stołeczny Fundusz Odbudowy Stolicy. W latach 1956 - 1958 prowadzono prace studialne i opracowano program adaptacji Zamku na cele Muzeum Kultury Polskiej. W latach 1960-1962 powstała nowa (niezrealizowana) koncepcja - odbudowy 2 skrzydeł Zamku (zachodniego i południowego) z przeznaczeniem na Dom Turysty. Natomiast uporządkowano cały teren  wyrównując mury do wspólnej wysokości i przykrywając je betonowymi płytami. Zabezpieczono Bramę Grodzką oraz resztki fasady wschodniej Zamku, dziedziniec wyłożono kamiennymi płytami, rozstawiono ławki. konserwowano gotyckie piwnice, restaurowano Bibliotekę Królewską, konserwowano Lożę Masońską, odbudowano Bacciarellówkę. W dniu 20.01.1971r. ponownie w Sejmie zapadła decyzja o odbudowie Zamku, następnie powołano Obywatelski Komitet Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie. Wydany został apel Komitetu do społeczeństwa o pomoc finansową. Znalazł on ogromny odzew w kraju i za granicą. Oprócz pieniędzy szerokim strumieniem płynęły również dary rzeczowe. Prace budowlane, wykonywane według projektu Jana Bogusławskiego postępowały bardzo szybko. Odbudowa w stanie surowym (zakładająca przywrócenie wyglądu Zamku do stanu sprzed wojny i przywróceniem elementów zlikwidowanych podczas wcześniejszych przebudów obiektu), została zakończona w lipcu 1974r. Pierwszym dyrektorem został prof. Aleksander Gieysztor. 31.08.1984r. Zamek udostępniono publiczności -  Zamek pełni funkcję muzeum i podlega Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Na Zamku Królewskim przyjmowane są również oficjalne wizyty i spotkania państwowe. Każdego roku, Zamek Królewski w Warszawie zwiedza 500 tys. osób.

WOJENNE LOSY ZAMKU

Na dziedziniec zamkowy prowadzi między innymi Brama Zegarowa. Z umieszczonych nad nią okien codziennie o godzinie 11.15 od pewnego już czasu wygrywana jest na trąbce melodia aspirująca do miana warszawskiego hejnału (Bóg, honor i ojczyzna), utwór inspirowany melodią Warszawianki. Ta nowa warszawska tradycja upamiętnia najtragiczniejszy z okresów historii Zamku. W dniu 17.09.1939r. w tzw. Czarną Niedzielę miał miejsce jeden z najcięższych nalotów bombowych na miasto. Bomby zapalające zrzucane były między innymi na Stare Miasto a kilka z nich trafiło w Wieżę Zegarową Zamku Królewskiego, która natychmiast zajęła się ogniem. Ponadto dzień ten zapisał się w historii jako dzień agresji Związku Radzieckiego na Polskę.

Wydarzenia września były jedynie preludium do dalszych zniszczeń Zamku a te były podczas wojny ogromne. Po zajęciu Warszawy przez wojska niemieckie rozpoczęła się planowa grabież dzieł sztuki z obiektu. 18.09.1939r. generał gubernator Hans Frank wydał dekret o zabezpieczaniu polskich dzieł sztuki, co sprowadzało się do ich rabunku i konfiskaty wbrew międzynarodowej konwencji haskiej z 1907r. zakazującej tego typu postępowania wobec dzieł sztuki i kultury podczas działań wojennych. W dniu 10.10.1939r. wyspecjalizowane ekipy niemieckie pod kierunkiem historyków i ekspertów tj: dr Dagobert Frey - historyk sztuki z Uniwersytetu Wrocławskiego, Gustaw Barth - dyrektor muzeów wrocławskich oraz dr Joseph Mühlmann - historyk sztuki z Wiednia, zaczęły demontować posadzki, marmury, rzeźby i elementy kamienne np. kominki i gzymsy. Bezcenne zbiory wywożono najpierw  na Wawel gdzie rezydował Hans Frank  a potem do Niemiec, gdzie zdobiły tamtejsze urzędy. Część wyposażenia  wstawiano do warszawskich siedzib nazistowskich dygnitarzy i tak np. meble z gabinetu prezydenta Mościckiego trafiły na Aleję Szucha.  Zamek został całkowicie ogołocony, nieliczne elementy wyposażenia pozwolono zachować polskiej ekipie profesora Stanisława Lorentza  z Muzeum narodowego, opisującej straty i potajemnie sporządzającej dokumentację fotograficzną Zamku. Nie sposób tu nie wspomnieć o Kazimierzu Broklu – kustoszu Zamku Królewskiego w latach 1918-1939, dyrektorze Państwowych Zbiorów Sztuki, który raniony odłamkiem zginął 17.09.1939r. na dziedzińcu wielkim, ratując od pożarów dzieła sztuki.

 Już 04.10.1939r. w Berlinie Adolf Hitler wydał rozkaz wysadzenia na przełomie 1939/1940 Zamku Królewskiego w powietrze. Decyzja o zniszczeniu zamku wiązała się z nazistowskimi planami całkowitego zburzenia Warszawy. Tzw. Plan Pabsta przewidywał wystawienie w miejscu Zamku monumentalnej Hali Ludowej (niem. VOLKSHALLE) lub Hali Kongresowej NSDAP i Pomnika Germanii w miejscu Kolumny Zygmunta. Niemieccy saperzy już w lutym 1940r. nawiercili niezliczoną wręcz ilość otworów na dynamit przygotowując w ten sposób Zamek do całkowitej zagłady. Ta jednak nie następowała przez kolejne 4 lata i to najprawdopodobniej wcale nie ze względu na dyplomatyczne interwencje całego świata  a  (jak sugerował Zygmunt Walkowski- współautor Kroniki Kampanii Wrześniowej 1939) bliskie sąsiedztwo Mostu Kierbedzia i ważnej arterii komunikacyjnej. Konstrukcja mostu  mogłaby bowiem ulec uszkodzeniu podczas tak ogromnego wybuchu. Stąd też Zamek Królewski został wysadzony najprawdopodobniej etapami  dopiero pomiędzy 10 a 13.09.1944r. już w obliczu nieuniknionej klęski Niemiec gdy  prawobrzeżna Warszawa (Praga) została już zajęta przez Rosjan. Zagładzie uległ niemal cały gmach zamkowy. Ocalał jedynie gmach Biblioteki Królewskiej, Arkady Kubickiego  i Pałac pod Blachą oraz przyziemia (piwnice) skrzydła wschodniego Zamku,  dolna partia Wieży Grodzkiej.

ZAMEK W LATACH 1795-1939

Po trzecim rozbiorze Polski w 1795r. Warszawa znalazła się w zaborze pruskim a zajęty przez Prusaków Zamek niszczał i podupadał. Sytuacja zmieniła się na lepsze po pokoju w Tylży, to tutaj  na Zamku w warszawie cesarz Napoleon Bonaparte w 1807r. podjął decyzję o utworzeniu Księstwa Warszawskiego (Napoleon przebywał na Zamku  dwukrotnie: 19-20.12.1806r. oraz do 1 do 30.01.1807r). Tu informacja- Konstytucję Księstwu Warszawskiemu nadał Napoleon 22.07.1807r. w Dreźnie, co oznacza, iż sytuacja przedstawiona na poniższym obrazie w Warszawskim Zamku, nigdy nie miała miejsca.

Król Saksonii - Fryderyk August I jako książę warszawski sprawował pełnię władzy wykonawczej (obierając za swoją siedzibę Zamek Królewski), oraz posiadał inicjatywę prawodawczą. Dwuizbowy Sejm posiadał bardzo ograniczone kompetencje. Książę mianował tylko przed nim odpowiedzialnych członków rady ministrów oraz rady Stanu. Ministrem Wojny był książę Józef Poniatowski, bratanek byłego króla. Po klęsce Napoleona w 1812r. w Rosji, na terytorium Księstwa Warszawskiego wkroczyły wojska rosyjskie, kładąc praktycznie kres jego istnieniu. W dniu 18.03. 1813r. Aleksander I powołał pięcioosobową Radę Najwyższą Tymczasową Księstwa Warszawskiego na czele z Wasylem Łanskojem, której zadaniem było ściągnięcie z księstwa wysokiej kontrybucji na potrzeby armii rosyjskiej. W latach 1813-14 Rosjanie pozyskali tą drogą 258 milionów złp. Prawnie Księstwo przestało istnieć w 1815r. wskutek decyzji Kongresu Wiedeńskiego. Sprawa utrzymania samodzielnego Królestwa Polskiego stanęła na porządku dziennym kongresu z inicjatywy cesarza Rosji Aleksandra I. Chciał jego odtworzenia. Ostro sprzeciwiły się temu Anglia, Austria i minister francuski Talleyrand. Do kompromisu doszło w czasie zamieszania w obradach kongresu, związanego z powrotem Napoleona z Elby - kongres wiedeński ostatecznie zdecydował o powstaniu Królestwa Polskiego w unii personalnej z carami Rosji, Aleksander I otrzymał, uznany przez polski Sejm, tytuł króla polskiego, aczkolwiek nigdy nie koronował się na polskiego króla. Za to Zamek był świadkiem innej uroczystości, a mianowicie w  1820r. na Zamku odbył się ślub Wielkiego Księcia z Joanną Gruzińską (zwaną później księżną łowicką). Tu na Zamku 24.05.1829r. koronował się królem Polski kolejny car- Mikołaj II, zdetronizowany podczas powstania listopadowego decyzją polskiego Sejmu z dnia 25.01.1831r. W tym okresie powstają kolejne projekty przebudowy Zamku opracowane przez polskich architektów. I tak w  latach 1817 – 1818 zgodnie z koncepcja Jakuba Kubickiego rozebrano zabudowania dziedzińca przedniego oraz dawną Bramę Krakowską a przed zamkową fasadą z Wieżą Zygmuntowską powstał  Plac Zamkowy. Zrealizowano, więc zamysły króla i architektów stanisławowskich, ale ograniczono się tylko do rozbiórek, nie podejmując próby ukształtowania placu. Kubicki spełnił jeszcze z dawna wysuwane zadanie — wykonał mianowicie w latach 1818—1820 wielki arkadowy taras, że schodami u skraju skarpy wiślanej a na podzamczu założono nad Wisłą park. 

Nie zrealizowano natomiast nigdy bardzo nowatorskiego a tym samym udziwnionego projektu Adama Idźkowskiego z 1843r. zakładającego przebudowę Zamku Królewskiego z użyciem form dekoracyjnych zapożyczonych architektury gotyckiej, renesansowej i empirowej, nadbudowę trzeciego piętra z siedmioma różnej wielkości wieżami, których attyki miały być ozdobione orłami i antycznymi posągami. Na wieżach Zygmuntowskiej i Władysławowskiej miały być usunięte metalowe hełmy dachów, i zastąpione tarasami, otoczonymi balustradami. Od strony Wisły, na Elewacji Saskiej, Idźkowski planował umieszczenie płaskorzeźb stylizowanych na antyk (pod fryzami 3 ryzalitów), a poniżej, na fasadzie trzeciego piętra korynckie pilastry. Zarówno elewację Zamku Królewskiego oraz Pałacu pod Blachą miały zdobić poziome boniowane pasy oraz żelazne balkony. W dniu 02.04.1831 r. wprowadzono do Warszawy jeńców i sztandary, zdobyte w bitwach pod Wawrem i Dębem Wielkim. Pięć chorągwi rosyjskich złożono uroczyście na Zamku Królewskim. Po upadku powstania listopadowego na Zamku zamieszkał carski namiestnik - zajadły wróg Polski, feldmarszałek Iwan Paskiewicz. Rozpoczął on systematyczną dewastację Zamku. W 1832 r.wywieziono do Petersburga obrazy Canaletta, a w 1835r. na polecenie Paskiewicza ze ścian gabinetu z portretami królów polskich wydarto marmury. Z rozkazu tegoż Paskiewicza podzielono na dwie kondygnacje Salę Senatu, upamiętnioną uchwaleniem Konstytucji 3 maja, i urządzono tu mieszkania dla carskich urzędników; Salę Poselską przerobiono na pomieszczenia biurowe. Paskiewicz zlecił w latach 1850-52, wykonanie projektu nowych elewacji i fasad (zachodniej, południowej i części wschodniej), pułkownikowi w służbie rosyjskiej i architektowi Ludwikowi Corio. Jego opracowanie nie zyskało jednak akceptacji władz rosyjskich, a Corio zmuszony był wykonać kolejny projekt, nawiązujący do rozwiązań Kubickiego (i współpracujących z nim inżynierów Lelewela i Thomasa). W końcu Corio wykonał przebudowę wszystkich elewacji w stylu neoklasycznym, a Elewacja Saska została pozostawiona bez zmian. Po śmierci Paskiewicza w 1856r. wszyscy następni namiestnicy rezydowali na Zamku Królewskim, zajmując Pokój Podkomorzego, a rosyjscy urzędnicy pomieszczenia na obu piętrach skrzydła zachodniego i północnego. Namiestników strzegła duża ilość wojska rosyjskiego, rozlokowana w Sali Sejmowej i w Bibliotece i w koszarach na podzamczu, co przyczyniło się do dewastacji obiektu. Dnia 27.02. 1861r. w czasie manifestacji ludu warszawskiego padło na placu Zamkowym od salw karabinowych pięciu manifestantów, co wstrząsnęło całym społeczeństwem polskim. W starciu ludności z wojskiem 08.04.1861r. zginęło na Placu Zamkowym ponad sto osób spośród warszawskich demonstrantów. Po powstaniu styczniowym w 1863r. armia rosyjska zniszczyła całkowicie ogród królewski od strony Wisły (który zamieniono na plac musztry), budując kilka ceglanych baraków z przeznaczeniem na stajnię i kozackie koszary. W latach 1862 i 1863r. na Zamku Królewskim prowadzono drobne prace konserwacyjne, pod kierunkiem budowniczych Jerzego Orłowicza, Ludwika Gosławskiego i Potołowa. W 1890r. prowadzono przebudowę Elewacji Saskiej, pod kierunkiem budowniczego Januarego Kiślańskiego, podczas których zniekształcono arkady obu galerii widokowych, pochodzące z czasów Augusta III. Ostatnie prace remontowe pod panowaniem rosyjskim, których stosunkowo wysoki koszt wyniósł 28 tys. rubli, wykonano w 1902r.w pomieszczeniach zwolnionych przez armię rosyjską. W okresie I wojny światowej rezydencja niemieckiego generała gubernatora. W roku 1915 Niemcy zajęli Zamek na biura niemieckiego generał-gubernatora. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości roztoczyło wówczas nad Zamkiem opiekę.  Po odzyskaniu niepodległości Rada Ministrów powzięła 19.02.1920r. uchwałę, na mocy, której m.in.: Zamek Królewski i Pałac Pod Blachą stały się gmachami reprezentacyjnymi Rzeczypospolitej Polskiej. Prace restauracyjne na zamku podjęto dopiero w latach 1915-39, zostały one przyspieszone po zakończeniu wojny i odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918r. po 123 latach zaborów. Od 1920 do 1922r. był siedzibą Naczelnika Państwa.  Ustalenia traktatu ryskiego w 1921r. pozwoliły na rewindykację części zbiorów zamkowych z terenów ZSRR (wcześniej wywiezionych do Rosji przez władze carskie). Tu też znajdowało się w latach 1922 aż do jego śmierci w 1925r. mieszkanie Stefana Żeromskiego (pomieszczenia wynajęte przez pisarza).  W okresie międzywojennym w południowym skrzydle Zamku miesciło się Ministerstwo Spraw Wojskowych. 

W latach 20. pracami konserwatorskimi i rekonstrukcją Zamku Królewskiego, kierował konserwator zabytków Kazimierz Skórewicz - zwolennik odtwarzania wszelkich detali zgodnie z przekazami historycznymi a po jego śmierci, od 1928r. kolejny architekt - Adolf Szyszko-Bohusz, zwolennik idei mówiącej, iż każde pokolenie powinno wnieść coś nowego a więc jego restauracja Zamku nie musiała być wierną kopią tego co było wcześniej . Od 1926r. Zamek Królewski pełnił funkcję rezydencji polskiego prezydenta, był wiec gmachem rządowym w którym znajdowała sie prezydenckka kancelaria cywilna oraz kancelaria spraw wojskowych. W latach 1926-29 był siedzibą prezydenta II RP- Ignacego Mościckiego.  

Tutaj w Sali Rycerskiej Zamku w Warszawie, 23.04.1935r. odbyła się uroczystość podpisania Konstytucji Kwietniowej. 

ZAMEK ZA PANOWANIA STANISŁAWA AUGUSTA PONIATOWSKIEGO

Za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, ostatniego polskiego monarchy, sprawującego władzę od 1764r. (został obrany królem elekcyjnym na Woli), do czasów III rozbioru Polski w 1795r. Zamek Królewski przeżywał okres świetności. Wyasygnowane kwoty z budżetu królewskiego oraz mecenat, którym król obdarzał artystów i twórców sztuki, a także wykształcenie i smak artystyczny władcy, pozwoliły zrealizować jeden z najbardziej interesujących projektów przebudowy zamku.  Młody monarcha, koneser sztuki i bywalec paryskich salonów, wkrótce po wstąpieniu na tron w 1764 r, kazał sporządzić projekty przebudowy Zamku architektowi Jakubowi Fontanie, by rok później zlecić takie samo zadanie sprowadzonemu na krótko do Polski wybitnemu francuskiemu architektowi, Victorowi Louis. Powstał wówczas zespół projektów wnętrz w duchu wczesnego klasycyzmu. Towarzyszyły mu liczne projekty przedmiotów przeznaczonych do wyposażenia owych wnętrz - mebli, świeczników, zegarów, ram do obrazów, autorstwa jego współpracownika - Jean Louis Prieura. Choć kosztownych prac budowlanych nie przeprowadzono i dzieło Louisa pozostało tylko na papierze, to jednak część dekoracji przeznaczonych do dwóch wnętrz apartamentu królewskiego zrealizowano w świetnych paryskich pracowniach. W ten sposób znalazły się w Zamku i szczęśliwie zachowały do dziś świeczniki w formie antycznych trójnogów ze złoconego brązu sygnowane przez Philippe'a Caffieriego, czy kandelabry z figurami siedzących orłów, dzieło Prieura.  W latach 1766-1785 według wybranych planów przebudowy, odbudowano spalone 15.12.1767r. skrzydło południowe Zamku (m.in. odbudowano dwa zniszczone piętra), wykonano nową elewację strony południowej z trzyosiowym ryzalitem ( części budynku lekko wysunięte do przodu przed jego lico, dla lepszego zobrazowania: silnie wysunięte i wyraźnie wyodrębnione boczne partie budynku stanowią jego skrzydła), podział fasady lizenami lizenami i pilastry o jońskich głowicach, według projektu Jakuba Fontany. Od 1773r. gruntownie przebudowano i ozdobiono wnętrza (projekty D. Merliniego i J. Ch. Kamsetzera), m.in. wykonano nowe apartamenty królewskie, Kaplicę Dworską, Salę Rycerską, Salę Marmurową, Salę Balową. Zadaniu temu posłużyły przywiezione dopiero wtedy z Paryża choć zamówione jeszcze w latach 60-tych XVIII w, do wspominanych wyżej  wnętrz Louisowskich,  meble, brązy, listwy boazeryjne i ozdobne drzwi. Zbudowano także od podstaw, według projektu Dominika Merliniego, nowy gmach Biblioteki Królewskiej, mieszczący się wzdłuż prawego skrzydła Pałacu pod Blachą.                                                                                          

Plan biblioteki stanowił wydłużony prostokąt o wymiarach 56 x 9m. Na północ wychodziło 15 okien, mury wieńczyła attyka, a na dachu mieścił się taras widokowy. Gmach zbudowano  w stylu  klasycystycznym, był bogato zdobiona medalionami, płaskorzeźbami, wnękami i kominkami z białego marmuru. Do 1793r. zgromadzonych było już około 13 tys. woluminów, zaś w końcowym okresie warszawskim biblioteki, a więc w latach 1795-1798, jej księgozbiór szacowano na 15-20 tys. woluminów. W większości były to książki obcojęzyczne (książki polskie stanowiły zaledwie dwunastą część). Biblioteka miała charakter uniwersalny, dominowały w niej jednak trzy dyscypliny, którymi król interesował się najbardziej: filozofia, literatura piękna, historia.  Oprócz biblioteki zamkowej, którą król nazywał "Ma grande bibliotheque du Chateau", posiadał też księgozbiór podręczny w swoim gabinecie oraz odrębne biblioteki w Łazienkach i w Kozienicach. W nowym budynku bibliotecznym zgromadzono należące do monarchy liczne księgi, gemmy, ryciny, numizmaty, mapy i plany. Gemma (łac. pączek, oczko winorośli, drogi kamień) to kamień szlachetny lub półsztachetny, o kształcie okrągłej lub owalnej płytki ozdobiony reliefem (płaskorzeźbą). Gemma z reliefem wklęsłym to intaglio (albo integlia), z wypukłym kamea. Artysta pracujący w tej technice, posługujący się rylcami, pilnikiem i kółeczkami obrotowymi, zw. jest gliptykiem. W obiekcie urządzano także wystawne bale kostiumowe.                                                                            

Do 1786r. Stanisław August Poniatowski podejmował próby gruntownej zmiany szaty zewnętrznej Zamku i założenia architektonicznego Placu Zamkowego, nie udało się jednak zrealizować wykonanych w tym celu projektów. Jednak udane przekształcenia wnętrz Zamku dokonane przez króla, zachowały charakterystyczną polską odrębność i wysoki poziom artystyczny. Na zamku 03.05.1791r. Sejm Czteroletni uchwalił konstytucje, w uroczystym pochodzie wyniesiono króla w stronę pobliskiego kościoła św. Jana.                                          

 Na Zamku z tej okazji wmurowano marmurową tablicę z tekstem autorstwa Ignacego Krasickiego.

ZAMEK W LATACH 1656-1764

Już w 1657r. rozpoczęto odbudowę zamku, pod kierunkiem Włocha - Izydora Affaaity. Z braku funduszy kolejny polski król - Michał Korybut Wiśniowiecki nie zdecydował się na gruntowną przebudowę obiektu, ograniczając się do usunięcia zniszczeń - z powodu złego stanu rezydencji musiał się przenieść w 1669r. do Zamku Ujazdowskiego. Do 1696r. kiedy umarł kolejny polski król Jan III Sobieski, nie przeprowadzano na Zamku Królewskim żadnych poważniejszych prac, ograniczono się jedynie do przeglądu aktualnego stanu obiektu. Po wybraniu w elekcji Augusta II Sasa w 1697r. Zamek zaczął ponownie podupadać - nowy konflikt z królem Szwecji Karolem XII obciążył znacznie budżet królewski. Mimo problemów August II zlecił w 1698r. opracowanie projektu przebudowy rezydencji, wykonał go w 1700r. sprowadzony z zagranicy Johann Fridrich Karcher. W dniu 25.05.1702r. Szwedzi ponownie zajęli Zamek Królewski w Warszawie, urządzając w nim szpital na 500 łóżek, natomiast w Sali Poselskiej i pokojach ministrów stajnię. W 1704r. zamek został odbity w oblężeniu przez wojska polskie, jednak wkrótce potem z powrotem przeszedł w ręce wojsk szwedzkich. W 1707r. na mocy traktatu pokojowego między Augustem II i Karolem XII do Warszawy weszły sprzymierzone wojska rosyjskie a na Zamku zamieszkał car Piotr I Wielki. Po 2 miesiącach siły rosyjskie wycofały się z Warszawy grabiąc z Zamku dzieła sztuki, m.in obrazy Tomasza Dolablligo, w tym 2 ważne dla Rosjan : Zdobycie Smoleńska i Złożenie hołdu Zygmuntowi III przez carów Szujskich. W latach 1713-1715 rozpoczęto przebudowę według projektu Karchera. W 1717r. przebudowano gruntownie Salę Poselską, która odtąd miała służyć władcom saskim w charakterze sali koronacyjnej. W latach 1722- 1723 przebudowano kolejne sale zamkowe - pod kierunkiem architekta Joachima Jaucha, utworzono nową Salę Senatorską, przenosząc elementy wyposażenia starej do nowej lokalizacji, m.in 60 herbów polskich województw, boazerie, gzymsy oraz lizeny. W dniu 31.05.1732r. na zamku wybuchł pożar, niszcząc elewację zachodnią oraz część Wieży Zygmuntowskiej i zewnętrzne rzeźby fasadowe, zwane Armaturą. Kolejny projekt przebudowy zamku królewskiego powstał  w 1733r. po wstąpieniu na tron polski Augusta III. Nowe plany Gaetano Chiaveriego, powstałe w latach 1734-, przewidywały m.in. przebudowę fasady zamku od strony Wisły w stylu rokokowym, mającą tworzyć nową tzw. Elewację Saską, a także części północno-wschodniej wraz z wieżą zwaną Altaną gdzie zamierzano dobudować trzy dwupiętrowe ryzality. Prace budowlane według tych projektów realizowano z różną intensywnością w latach 1740-1752. W okresie 7 lat od 1740r. przebudowano fasadę od strony Wisły w stylu późnobarokowym (architekci GaetanoChiaveri, Carl Poppelmann i Jan Knoffel). Jednym  z naznakomitszych rzeźbiarzy tego okresu prowadzących prace na zamku, był Jan Jerzy Plersch, który wykonywał kartusze królewskie, sztukaterie oraz statuty czyli. Figury Sław, dźwigające korony królewskie umieszczone na szczycie środkowego ryzalitu tzw. Elewacji Saskiej od strony wschodniej, wtedy czołowej, głównej a więc i najbardziej rerezentacyjnej, czyli od Wisły.

Elewacja Saska

Ostatnie prace z tego okresu zostały zakończone w pod koniec 1763r., po śmierci Augusta III, kiedy Plersch wykonał ostatnie rzeźby i kartusze z herbami województw dla Sali Poselskiej.

ZAMEK W LATACH: 1526 - 1655

Na początku XVI w. nastąpiła śmierć dwóch ostatnich książąt mazowieckich, którzy wspólnie rządzili Mazowszem. W 1524r. zmarł książę Stanisław, a w 2 lata później jego brat Janusz III. Zakończyło to okres samodzielności Mazowsza będącej skutkiem rozbicia dzielnicowego z 1138r. 25.08.1526r. roku król Zygmunt Stary dokonał wjazdu na zamek, obejmując w ten sposób oficjalnie władzę nad dzielnicą a Zamek w Warszawie stał się więc jedną z rezydencji królewskich. W 1529 r w Warszawie odbył się sejm walny. Zygmunt Stary troską otaczał fortyfikacje, Ratusz i publiczne budowle Starego Miasta. W 1545 roku Ratusz zyskał zegar na wieży. Po śmierci Zygmunta Starego w latach 1548-56 zamek pozostawał siedzibą królowej Bony Sforzy.

Prawdziwym sukcesem przyczyniającym się do rozwoju miasta było ustanowienie w 1569r Warszawy miejscem sejmów walnych - koronnych w Polsce. Wkrótce rozpoczęto budowę mostu przez Wisłę. Napływ magnatów i urzędników spowodował powstanie pałaców poza murami miasta, gdyż wewnątrz brakowało miejsca. Prawdziwym sukcesem było ustanowienie w 1569 r. Warszawy miejscem sejmów walnych koronnych w Polsce. W 1570r odbył się w Warszawie Sejm Walny całej Rzeczypospolitej stąd ówczesny polski monarcha - Zygmunt August postanowił przebudować  i rozbudować Zamek. Prace rozpoczęto już w 1569r. pod kierunkiem dwóch wybitnych architektów Renesansu: Jana Baptysty Ouadra, znanego z przebudowy ratusza w Poznaniu, oraz Jakuba Parra, który pracował przy przebudowie zamku w Brzegu na Śląsku. Śmierć króla w 1572r. przerwała prace na Zamku Warszawskim, ale w ciągu 3 lat dokonano tu niemało. Przebudowano gruntownie Dwór Większy, gdzie na parterze powstał ciąg trzech sal - z jednym, dwoma i trzema słupami.

Dawna Sala Poselska z 3ma słupami.

 Sale te zachowały się aż do zburzenia Zamku i zostały zrekonstruowane. Sala trzysłupowa była Izbą Poselską, nad nią na piętrze mieściła się Sala Senatu, główna Sala Sejmowa. Gmach Rady Książęcej i Sejmu Mazowieckiego został, więc przystosowany do potrzeb Sejmu Walnego Rzeczypospolitej, który tu obradował aż do czasów saskich. W przedłużeniu Dworu Większego wybudowano piętrowy, podpiwniczony królewski gmach mieszkalny, usytuowany wzdłuż skarpy, pod kątem rozwartym do dawnego budynku, co przesądziło o późniejszym pięciobocznym kształcie dziedzińca głównego. Osobna wieża zawierała klatkę schodową. W wielkiej izbie zbudowano ganek muzyczny. Komnaty królewskie były wspaniale urządzone, pułapy malowano, na ścianach wisiały arrasy ze słynnych jagiellońskich kolekcji. Przebudowano i zmodernizowano też Dwór Mniejszy, w którym mieszkała królewna Anna. Gmach muzyczny i dom Jurka Kleryki albo Jerzego Jasińczyka, dyrygenta chóru królewskiego, świadczą o artystycznych upodobaniach rodziny królewskiej. Nową siedzibę króla łączył ganek z pokojami królewny, a stąd ganek prowadził do kościoła św. Jana. Na Wiśle zaczęto budować stały most. W czasie bezkrólewia w styczniu 1573 r. odbył się na Zamku sejm konwokacyjny, poprzedzający kolejną elekcję. Zapadła wówczas doniosła uchwała, nazwana Konfederacją Warszawską, zapewniającą pokój i tolerancję religijną. Na sejmie elekcyjnym w kwietniu i maju 1573r. ustalono zasady ustroju Rzeczypospolitej w akcie zwanym Artykułami Henrykowskimi, które przedłożono do zatwierdzenia Henrykowi Walezemu. Akt ten zaprzysięgali następni władcy.

25.02.1578r. król Stefan Batory przyjmował na Zamku księcia Jerzego Fryderyka, przybyłego z Prus w celu złożenia hołdu lennego. Zamek odgrywał w Rzeczypospolitej coraz większą rolę jako siedziba władzy ustawodawczej i ważna rezydencja królewska.

Proces przenoszenia głównego ośrodka władzy Rzeczypospolitej z Krakowa do Warszawy, zainicjowany przez Zygmunta Augusta, podjął król Zygmunt III Waza po wstąpieniu na tron w1587r. W związku z tym od 1598r. rozbudowywano zespół zamkowy, nadając mu w ogólnych zarysach taki kształt, jaki się zachował do 1939r. Budowa trwała 20 lat, do 1619r, ale i potem jeszcze kontynuowano zdobienie wnętrz. Zachowano gotycką Wieżę Wielką (Grodzką), Dwór Większy i gmach mieszkalny Zygmunta Augusta, dobudowując skrzydła północne, zachodnie i południowe. Całość zamknęła się wokół pięciobocznego dziedzińca. Nowe skrzydła były dwupiętrowe (z parterem), czyli trójkondygnacyjne.

Na dziedziniec prowadziła od południa Brama Grodzka, od północy - Brama Senatorska, a od zachodu, to jest od strony miasta - Brama Szlachecka w wieży zwanej Wieżą Zygmuntowską albo Wieżą Zegarową od wielkiego zegara, umieszczonego na niej w 1622 r. Zegar na Wieży Zygmuntowskiej Zamku Królewskiego wykonano w 1622 r, wkrótce po zakończeniu jej budowy, stąd zwanej też Wieżą Zegarową. Miał on 4 miedziane tarcze ze złoconymi cyframi i wskazówkami oraz dwa dzwony odlane w Gdańsku przez Gerharda Bennincka, a twórcą mechanizmu był sprowadzony z Florencji zegarmistrz Gerardo Priami. Według innych przekazów zegar na wieży zamkowej zbudował zegarmistrz warszawski Jan Sulej. Wieża Zygmuntowska (łac. Nova Turris Regia) o wysokości 60m - znajdowała się pośrodku nowo wybudowanej strony zachodniej zamku o długości 90m. Na szczycie wieży umieszczono zegar z pozłacanymi wskazówkami i miedzianymi tarczami, nowa iglica wieży miała 13m wysokości, złocone gałki i miedzianą chorągiewkę na szczycie.

Na obu krańcach skrzydła zachodniego Zamku wystawiono w czasie przebudowy Zamku za Augusta III w połowie XVIII w. wieżyczki, podkreślające narożniki pięciobocznego dziedzińca. Sądzić można, że projekt rozbudowy Zamku sporządził, a przynajmniej zatwierdził, królewski architekt Jan Chrzciciel Trevano, pracujący na Wawelu za panowania Zygmunta III. Renowację prowadził Jakub Rotondo a później, po 1614r. Mateusz Castello; prace rzeźbiarskie w kamieniu i marmurze wykonywał Paweł di Corte.

W 1611r. Zygmunt III Waza już na stałe zamieszkał na Zamku i tu przeniosły się z Krakowa naczelne urzędy (urząd marszałkowski, kanclerski i podskarbiński, siedziba Sejmu i Senatu) więc wtedy siedziba władcy była zapewne już ukończona. Aczkolwiek jesienią 1620r. po nieudanej próbie zamachu Mikołaja Piekarskiego na króla, który w niedzielę udawał się na nabożeństwo, postanowiono zapewnić kryte przejście z Zamku do kościoła wprost na specjalny balkon królewski mieszczący się po prawej stronie, nad ołtarzem w ówczesnej kolegiacie św. Jana. Zabudowano kuchenny dziedziniec zamkowy od strony Kanonii prowadząc zabudowany korytarz-ganek o długości 80m. Fragment korytarza istnieje do dzisiaj.

Bryła Zamku była monumentalna, cechowała ją prostota i kubiczność, charakterystyczna dla fazy stylowej architektury polskiej pierwszej połowy XVII w. w Polsce, zwanej ,,stylem Wazów”. Wnętrza natomiast, które stanowiły odpowiednik stylistyczny rzymskiej architektury okresu przejściowego między manieryzmem i barokiem, były wspaniale wyposażone.

Wielka Sala Senatorska, gdzie 29.10. 1611r. składali hołd Zygmuntowi III carowie Szujscy przywiezieni jako jeńcy przez hetmana Stanisława Żółkiewskiego, posiadała kasetonowy pułap o bogato malowanych belkach ze zwisającymi rozetami. Ściany obwieszone były kobiercami. W tydzień po hołdzie Szujskich przybył do Warszawy elektor brandenburski Jan Zygmunt Hohenzollern, by jako regent Prus Książęcych złożyć hołd królowi. Ceremonia odbyła się ostatecznie na Krakowskim Przedmieściu przed kościołem bernardynów, bo Sala Sanatorska nie mogła pomieścić licznych widzów, a roboty budowlane na dziedzińcu zamkowym nie były jeszcze zakończone. W Sali Senatorskiej odbył się ostatni hołd pruski, który w 1641r. Władysławowi IV złożył książę Fryderyk Wilhelm, zwany później Wielkim Elektorem.

Za Wazów powstał na Zamku Gabinet Marmurowy, urządzony po roku 1619 i uchodzący za najpiękniejszą komnatę zamkową  będącą rodzajem mauzoleum królów polskich dzięki portretom monarchów, poprzedników Władysława IV na tronie. Różnobarwne marmury do wyłożenia ścian sprowadzono z Flandrii; plafon, namalowany przez Dolabella, przedstawiał koronację Zygmunta III, inny umieszczony tu obraz - wzięcie do niewoli arcyksięcia austriackiego Maksymiliana przez Jana Zamoyskiego w bitwie pod Byczyną w 1588 r. Gabinet ten, za czasów Władysława IV ozdobiony portretami królów polskich, został odtworzony w zmienionych formach za Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Za króla Władysława IV wieża z klatką schodową, znajdującą się w załamaniu elewacji skrzydła wschodniego, otrzymała kształt i hełm barokowy, projektowane pewnie przez Konstantego Tencallę.

Schody Wielkie proj. Konstantego Tencalli były przejsciem z  Sali Sejmowej do Sali Senatorskiej

  W części północnej wschodniego skrzydła na pierwszym piętrze, podobnie jak w okresie Zygmunta Augusta i aż do czasów saskich, znajdowały się królewskie apartamenty mieszkalne.

W 1621r.  u podnóża skarpy nadwiślańskiej wzniesiono mur obronny z dwoma silnymi bastionami. W latach 1638-1643 na północnym bastionie wzniesiono pałacyk dla Karola Ferdynanda Wazy, brata Władysława IV, zaprojektowany przez architekta królewskiego Jana Chrzciciela Ghisleniego. Pałacyk, znany z widoków Warszawy od strony Wisły, zburzyli Szwedzi w 1656 r.

Z Zamkiem najsilniej związany jest pomnik Zygmunta III, wzniesiony w roku 1643 przez jego syna, Władysława IV. Projektował pomnik Tencalla, postać króla wyrzeźbił Clemente Molli, odlew wykonał Daniel Tym. Kolumna Zygmunta stała się charakterystycznym motywem warszawskim, silnie zespolonym z widokami Zamku od strony Krakowskiego Przedmieścia.

Warszawa stała się wtedy także głównym ośrodkiem nauki, sztuki i kultury, do czego oprócz mecenatu dworu królewskiego przyczynił się również mecenat magnatów. Z okazji uroczystości dworskich, na przykład zaślubin Władysława IV z cesarską córką Cecylią Renatą, Jana Kazimierza z Marią Ludwiką Gonzagą czy też królewny Anny Katarzyny z elektorem Palatynatu Filipem Wilhelmem, odbywały się na Zamku wspaniałe przyjęcia połączone z tańcami i zabawami towarzyskimi. Apartamenty królewskie wypełnione były dziełami sztuki. Zygmunt III sprowadzał obrazy głównie z Włoch, Władysław IV również z Niderlandów, między innymi posiadał wiele obrazów Rubensa, Jan Kazimierz - także obrazy Rembrandta. Wielką rolę w dekoracji wnętrz zamkowych odgrywały tkaniny artystyczne - arrasy i wschodnie kobierce.

Teatr w okresie Wazów osiągnął bardzo wysoki poziom. Za czasów Zygmunta III występowały na Zamku zespoły komediantów angielskich. Władysław IV utworzył w południowym skrzydle Zamku stały teatr operowy, w którym występowali zawodowi aktorzy. Wybudowano wówczas barokową salę teatralną, wyposażoną w najnowsze urządzenia techniczne z zapadnią i systemem lin ułatwiającym zmiany dekoracji.

Sala Gwardii Konnej (Mirowska) w skrzydle południowym, miejsce gdzie wcześniej znajdował  się teatr Władysława IV

 W dziedzinie nauki mecenat królewski był wszechstronny i nowoczesny. Władysław IV korespondował z Galileuszem, sprowadzał z Włoch lunety i różne przedmioty techniczne, Maria Ludwika nabyła we Francji przyrządy do badań naukowych i utworzyła na Zamku Gabinet Fizyczny.

Niestety w  czasach potopu szwedzkiego w latach 1655-6 zamek królewski w Warszawie został splądrowany - Szwedzi wywieźli bezcenne obrazy, meble, gobeliny, królewską bibliotekę i archiwum koronne oraz liczne rzeźby, całe posadzki i chorągwie królewskie. W zamku urządzili lazaret wojskowy, co dodatkowo przyczyniło się do dewastacji obiektu. W kilka miesięcy później dzieła zniszczenia dokonały wojska brandenburskie grabiąc większość elementów marmurowych i zrywając resztę posadzek w zamku. Jeszcze w czasie szwedzkiego oblężenia Warszawy w 1656 kula armatnia uderzyła w iglicę Wieży Zygmuntowskiej co spowodowało jej przełamanie i zniszczenie wskutek upadku na dziedziniec zamkowy.