WARSZAWSKI ZAMEK

Strona Główna Dodaj do Ulubionych anular0@op.pl Ksiega Gości Dodaj do Księgi

ANNA R PRZEWODNIK MIEJSKI

GABINET MARMUROWY (APARTAMENT WIELKI Ip.)

Pokój Marmurowy - jest to najstarsze wnętrze w Apartamencie Wielkim, powstało jeszcze w czasach panowania Władysława IV w latach 1640-42 według projektu Giovanniego Battisty Gisleniego, architekta nadwornego króla Władysława IV.  Swój dzisiejszy wygląd zawdzięcza 5-ciu zachowanym do dzisiaj akwarelom Johanna Christiana Kamsetzera z 1784r. oraz zachowanym rachunkom przebudowy stanisławowskiej z lat 1769-1771, prowadzonej przez Jakuba Fontanę. Za czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego pokój ów służył jako trzeci przedpokój  (antyszambra) w apartamencie państwowym.

Przy wspominanej wyżej przebudowie Fontana  zachował charakter starego wnętrza, które pozostawało pokojem upamiętniającym polskich władców, jak również zachował marmurowe elementy wystroju ścian. Dodał jednak szereg nowych elementów. I tak w miejsce malowideł Tomasza Dolabelli na plafonie i serii portretów Familii Jagiellońskiej Petera Danckersa de Rij (4 z nich wiszą obecnie w Izbie w Wieży  Grodzkiej,w przyziemiu) Bacciarelli namalował na nowy plafon: alegorię Wieczności-Sławy w otoczeniu puttów symbolizujących bóstwa oraz 22 portrety koronowanych władców Polski i duży portret panującego władcy tj. Stanisława Augusta Poniatowskiego w stroju koronacyjnym.

Portrety władców umieszczone zostały na ścianach wysoko pod sufitem wokół całej Sali, na wszystkich 4 ścianach, naprzemiennie raz w ramie prostokątnej to znów w owalnej.

W tym 5-ciu władców niejako wyróżniono za ich zasługi, umieszczając ich w sposób bardziej wyeksponowany tzn. tuż nad drzwiami, na białym stiukowym tle uformowanym na kształt lwiej skóry, będącej atrybutem Herkulesa uosabiającego męstwo i siłę. I tak wśród wyróżnionych znaleźli się: Kazimierz Wielki (pierwsze drzwi po lewej stronie fotografii)– według Stanisława Augusta wzór mądrego, dzielnego i sprawiedliwego władcy , Władysław Jagiełło – władca, który zjednoczył Rzeczpospolitą i Litwę i wprowadził na Litwie chrześcijaństwo (kolejne drzwi- srodek zdjęcia), dalej: Zygmunt I Stary (nad drzwiami po prawej stronie zdjecia) - władca, którego rządy odznaczały się w Polsce spokojem, bogactwem i rozwojem wszelkich dziedzin tak wspaniałym, że XVI w. zasłużył na miano złotego wieku w Polsce, Władysław IV- za zasługi jakie położył na polu kultury i sztuki i Jana III Sobieskiego – zwycięzcę spod Wiednia. Niestety nie wszyscy panujący znaleźli się na portretach w Pokoju Marmurowym, z dynastii Piastów pominięto 3 władców: Mieszka II, Bolesława Śmiałego i Przemysława II, nie znajdziemy również: Stanisława Leszczyńskiego i Anny Jagiellonki, nie ma portretów piastowskich książąt. Jednak na podstawie odnalezionych dokumentów opisujacych dawne wyposażenie gabinetu  po obu stronach portretu Bolesława Chrobrego (na ścianie z otworami okiennymi) odtworzono 2 tablice ze złotymi napisami - imionami władców legendarnych i historycznych, z prawej - do czasów Bolesława Chrobrego, z lewej do Wacława Czeskiego.

Tuż nad kominkiem z oryginalną metalowa płytą z napisem JCRP (Jan Kazimierz Król Polski) umieszczony został duży portret Stanisława Augusta Poniatowskiego w stroju koronacyjnym pędzla Marcello Bacciarelliego.

Króla przedstawiono w długim aksamitnym purpurowym płaszczu z wyszytymi złotymi emblematami w kształcie orła - polskiego godła, w płaszczu niezwykle strojnym i bogatym - podszytym gronostajowym futrem, z łańcuchem Orderu Orła Białego na piersi, u pasa ma miecz (ten sam, który można obejrzeć w Kaplicy Królewskiej), stojącego tuż koło tronu, wspartego lekko o stół z poduszką na której spoczywają: jabłko i korona królewska. Powagi i monarszego majestatu dodają jeszcze całej kompozycji: 2 antyczne kolumny oraz ciężka, udrapowana bardzo dekoracyjnie kotara, w tle.

Nad portretem zaś znajdziemy oryginalną marmurową tablicę z łacińskim napisem: REGUM MEMORIAE DICAVIT STANISLAUS AUGUSTUS HOCCE MONUMENTUM ANNO DN MDCCLXXI (Królów pamięci poświęcił Stanisław August ten oto pomnik Roku Pańskiego 1771) uratowana z pożogi wojennej dzięki malarzowi i kolekcjonerowi Antoniemu Strzałeckiemu. Po przeciwnej stronie pokoju, na przeciwległej ścianie znalazł się oryginalny kartusz z polskim orłem i pogonią litewską oraz  herb Poniatowskich na tarczy herbowej  Jana Bogumiła Plerscha podtrzymywany przez marmurowe alegoryczne postacie Sprawiedliwości i Pokoju dłuta Andre Le Bruna. Niżej za oryginalnym hebanowym stolikiem wmontowano mało może widoczną ocalałą owalną tablicę z łacińskim napisem upamiętniającym nazwiska twórców dekoracji stanisławowskiej.

Warto wspomnieć, iż Pokój Marmurowy w takim stanisławowskim kształcie przetrwał od 1771r.do 1835r. do czasu jego rozebrania i przebudowy przez Rosjan w ramach odwetu za Powstanie Listopadowe. Cenne wyposażenie wnętrza wywieziono w głąb Rosji a część marmurowej okładziny posłużyła do dekoracji ścian cerkwi w Warszawie, która znajdowała się wtedy w dzisiejszej Katedrze Garnizonowej Wojska Polskiego przy ul. Długiej (popijarski kościół katolicki zamieniony na cerkiew również w ramach popowstaniowych represji). Pokój, z racji tego, iż znajduje się w południowym, ciepłym skrzydle zamku stał się na długie lata częścią apartamentu mieszkalnego kolejnych rosyjskich gubernatorów. Po odzyskaniu niepodległości w latach 1922-23 odzyskano portrety władców, jednakże w okresie międzywojennym nie udało się odtworzyć dawnego wystroju pokoju. Po II wojnie światowej koncepcje odbudowy zamku nie przewidywały odtworzenia Pokoju Marmurowego w jego obecnej formie, zakładano bowiem, iż właśnie w tym odbudowanym pomieszczeniu urzędować będzie Bolesław Bierut. Na szczęście w latach 70tych i 80tych XXw. zrezygnowano z podobnych koncepcji przywracając pierwotne stanisławowskie (a nawet wazowskie) przeznaczenie tego pokoju jako mauzoleum polskich władców.

GABINET MONARCHÓW EUROPEJSKICH (APARTAMENT WIELKI Ip.)

Za Salą Tronową znajduje się mały wielokątny pokoik zwany Pokojem Konferencyjnym lub Gabinetem Monarchów Europejskich, służący do rozmów dyplomatycznych.  Program wyposażenia tego wnętrza został starannie opracowany przez Stanisława Augusta.

Przejrzysta symbolika wystroju wnętrza przekazywała idee królewskiego programu politycznego, gospodarczego i społecznego oraz ocenę rządów współcześnie panujących.

Przebudowę projektował Jakub Fontana już w 1767 r. a w następnych latach wykonano niektóre elementy (kominek, konsole) oraz zamówiono portrety współczesnych władców europejskich. Cała dekoracja powstała w latach 1783-1786.

Malarską barwną groteskę (uwaga: arabeska to tylko motywy roślinne) na złotym tle wykonał Jan Bogumił Plersch. Sciany pokoju pokryte zostały płatkami złota na których namalował on delikatną siatkę z cienkiej wici akantu, figur ludzkich oraz lwów i jednorożców, przetykaną motywami żołnierskimi takimi jak: hełmy, tarcze, choragwie oraz medaliony portretowe.

Ramy do obrazów i meble projektował zapewne Johann Christian Kamsetzer. Ze stanisławowskiego wyposażenia zachowało się, wycięte w 1939r, fragmenty malowideł ściennych, sztukaterii oraz kominek, portrety, stolik, taborety i brązy.

Na ścianach wiszą portrety sześciu monarchów (w oryginalnych ramach z 1783r.) współczesnych Stanisławowi Augustowi: 

Jerzy III Hanowerski  (1738-1820), król Wielkiej Brytanii i Irlandii w latach 1760-1820. Władca niezwykle inteligentny, chociaż nerwowym, co z czasem doprowadziło go do choroby. Za jego panowania nastąpił bunt kolonii amerykańskich i powstały Stany Zjednoczone. Mówiono, że to właśnie utrata tamtejszych kolonii tak źle podziałała na jego zdrowie psychiczne. Cieszył się wielką popularnością poddanych. Obdarzony świetną pamięcią, znał imiona wielu zwykłych ludzi: służby, rolników, farmerów. Nadano mu z tego powodu przydomek "król-farmer", z którego był bardzo dumny.

Józef II Habsburski -  cesarz  rzymski narodu niemieckiego 1765- 1790. Dążył do budowy zwartej monarchii z jednolitym językiem, administracją i systemem podatkowym. 

Ludwik XVI Burbon - król francuski w latach 1774-1792. Wnuk Ludwika XV i Marii Leszczyńskiej (prawnuk króla Polski - Stanisława Leszczyńskiego), oraz króla Polski - Augusta III Sasa. Ożeniony z Marią Antoniną. Jego rządy to czasy wielkich problemów gospodarczo-finansowych państwa, zakończone wybuchem rewolucji francuskiej i ścięciem króla w 1793r.

Fryderyk II - król Prus w latach 1740-1786. Pod jego rządami Prusy stały się jednym z najpotężniejszych państw Europy. Przedmiotem jego troski była przede wszystkim budowa potęgi militarnej Prus. Wprowadził nawet zwyczaj noszenia munduru na co dzień.

Katarzyna II - caryca rosyjska w okresie: 1762 - 1796. Podziwiana przez zachodnich filozofów za mądrość, umiłowanie wiedzy i sprzyjanie Oświeceniu w rzeczywistości rządziła niezwykle twardą ręką. Ten portret umieszczony został naprzeciwko ogromnego lustra, co powoduje, iż jest najlepiej wyeksponowany, właściwie zdominował wszystkie pozostałe.

---------------------------------------

Gustaw III - król Szwecji w latach 1771-1792. Współzałożyciel w 1786r. Akademii Szwedzkiej.

Pius VI (Giovanni Angelo Braschi), papież  w latach: 1775-97. Swoją nominację zawdzięczał zręczności dyplomatycznej, która pozwoliła uchodzić mu zależnie od potrzeby za przeciwnika lub zwolennika skasowanego właśnie zakonu jezuitów. Sytuacja europejska zmusiła go do zajęcia stanowiska w wielu drażliwych sprawach. Początkowo uznał Konstytucje 3 maja (z zastrzeżeniem, że nie ulegną naruszeniu prawa Kościoła katolickiego w Polsce), ale w 1795r.  potępił insurekcję kościuszkowską, a w 1789r. rewolucje we Francji. Rozkazem napoleona gdy państwo papieskie podporządkowano władzy francuskiej, został uwięziony i wywieziony do Sieny i Florencji. Zmarł w cytadeli w Walencji.

----------------------------------------

Na wyposażenie pokoju składa się także 8 zrekonstruowanych taboretów złoconych i kanapa wg projektu J. Ch.Kamsetzera, okrągły francuski stolik z porcelanowym blatem ze słynnej manufaktury z Sevres z malowanymi scenami przygód Telemacha podrózującego w poszukiwaniu swojego ojca - Odyseusza powracajacego przez wiele długich lat spod Troi, oraz  brązowe trójramienne  apliki i 8 czteroramiennych kandelabrów z postaciami nimf.

Wspaniałej dekoracji dopełnia piękna posadzka wykonana z 13tu różnych garunków drewna, której ułożenie w sali o tak nietypowych kształtach było niezwykle trudne.

SALA TRONOWA (APARTAMENT WIELKI Ip.)

Bogatą, wyszukaną dekorację i wyposażenie Sali Tronowej zwanej też Pokojem Audiencjonalnym  projektował w latach 1784-1786 niemal cały zespół najznakomitszych artystów królewskich, których dzieło tworzyć miało olśniewającą, niezwykle efektowną oprawę królewskich ceremonii. Tu bowiem król udzielał audiencji ambasadorom obcych państw i dostojnikom państwowym. 

Najważniejszą rolę w zaprojektowaniu wyglądu Sali odegrali: Dominik Merlini, Jan Chrystian Kamsetzer i Jan Bogumił Plersch. Komponując wnętrze wykorzystano zakupione w Paryżu w pracowni Jadota  boazerie i drzwi zaprojektowane przez Victora Louisa do niezrealizowanego Pokoju Portretowego, paryskie kryształowe lustra dające wrażenie ogromnej przestrzeni oraz 2 marmurowe kominki z Rzymu. Uwagę zwracają dwie piękne konsole z blatami mozaikowymi oraz marmurowe posągi wykonane w  Rzymie przez  Angela Pucinellego, przedstawiające 4 wielkich wodzów i  mężów stanu symbolizujących 4 cnoty króla: Juliusza Cezara (100-44 p.n.e) – symbolizującego Mądrość, Pompejusza Wielkiego (106-48 p.n.e.) –Sprawiedliwość, Hannibala (246-183 p.n.e.)- symbolu Siły i Scypiona Afrykańskiego Starszego (236-184 p.n.e.) – Sprawiedliwość.  W czasie rekonstrukcji wnętrza, ściśle według wyglądu sprzed 1939r. wmontowano setki oryginalnych ze stanisławowskiego wystroju i wyposażenia tej sali, bowiem zachowały się: drzwi, fragmenty boazerii, wykonane we Włoszech kominki, rzeźby, meble i brązy. Nie zrekonstruowano natomiast plafonu.  Najważniejszą częścią Sali jest autentyczny tron królewski zaprojektowany przez Kamsetzera,  pokryty czerwonym aksamitem.

Usiany 86 haftowanymi srebrną nicią  orłami zaplecek tronu i baldachim (zamówione niegdyś w Lyonie w manufakturze Camille'a Pernona) zostały odtworzone w latach 70tych XXw. Te autentyczne posłużyły Hermannowi Geringowi po zajęciu Warszawy na bankiecie w dniu 26.10.1939r. jako nagrody, gdyż zrywał je i rozdawał niemieckim oficerom za zasługi i niestety przepadły bezpowrotnie. Jednakże do rekonstrukcji posłużył jeden z zerwanych wtedy orłów, znaleziony i odkupiony w 1991 r. w  Kanadzie przez Zygmunta Nagórskiego, od rodziny Ponikowskich, która nabyła go zaraz po wojnie od jakiegoś esesmana. Ten oryginalny orzeł był przytwierdzony do tektury z napisem Thronsaal Schloss zu Warschau 26.10.39. Wszystkie 57 orłów na zaplecku i 27 a podniebiu baldachimu wykonane zostały do 1995r. (haftowanie jednego orła zajmowało przeciętnie 3 miesiące) na jubileusz Siedmiu Wieków Orła Białego jako godła Polski, zachowanego na pieczęci króla Polski Przemysława II z 1295r.

U góry tronu zwieńczenie przedstawiające 2 postaci kobiece: Pokój i Sprawiedliwość podtrzymujące tarcze herbową z godłem Rzeczypospolitej i herbem Poniatowskich. Częścią tronu jest jeszcze taboret oraz 2 konsole wykonane w Rzymie jako kopie dzieł antycznych  i uważane za najcenniejsze zamkowe meble. A ścianach bogate złote zdobienia w kształcie wyjących się wici liści akantu . W kasetonach na białym tle umieszczono ornamenty arabeskowe oraz wiązki liktorskich rózeg.

Podłoga wykonana z 3 gatunków drewna: (jesionu, mahoniu i dębu) z motywem powtarzającej się gwiazdy.

SALA RYCERSKA (APARTAMENT WIELKI Ip.)

Sala Rycerska powstała według koncepcji samego króla Stanisława Augusta. Król chciał w niej uczcić osoby zasłużone dla ojczyzny, jak i przypomnieć najważniejsze momenty z dziejów Polski, stąd zwana też Salą Narodową.  Ideę króla urzeczywistnili w latach 1781 - 86 jego architekci Dominik Merlini, Jan Chrystian Kamsetzer, malarz Marcello Bacciarelli oraz rzeźbiarze André Le Brun i Giacomo Monaldi. Pełniła funkcję Przedpokoju Senatorskiego przed Salą Tronową. Sala Rycerska jest w sferze ideowej dziełem samego króla.

To on wymyślił jej program, akceptował także wszystkie etapy projektowania architektonicznego. Powstała jako rodzaj panteonu dawnych bohaterów narodowych. Dziś to właśnie w niej znajduje się najwięcej oryginalnych XVIIIw. elementów wyposażenia wnętrz królewskich, które powróciły do Polski w 1923r. z Petersburga.  Wielkich 6 obrazów namalowanych wedle wskazówek króla Stanisława Augusta przez Marcella Bacciarellego przedstawia najważniejsze, zdaniem Stanisława Augusta, momenty w historii Rzeczypospolitej, a są nimi:

Prawodawstwo Kazimierza Wielkiego 1347r,

Ustanowienie Akademii Krakowskiej 1400r,

Hołd Pruski 1525r,

Unia Litwy z Polską 1569r,

Pokój Chocimski 1621r,

-------------------------------

Odsiecz Wiedeńska 1683r.

Oprócz tego w Sali znalazło się  10 owalnych portretów na których znaleźli się:

Jan Tarnowski (1488-1561), hetman koronny, kasztelan krakowski

Roman Sanguszko (zm. 1571), hetman polny litewski

Jan Karol Chodkiewicz (1560-1621), hetman wielki litewski, wojewoda wileński

Mikołaj Kopernik (1473-1543), kanonik warmiński, astronom

Stanisław Hozjusz (1504-1579), kardynał, biskup warmiński, pisarz

Stanisław Potocki (1579-1667), hetman wielki koronny, wojewoda krakowski

Krzysztof Radziwiłł (1585-1640), hetman wielki litewski, wojewoda wileński

Andrzej Olszowski (1621-1677), podkanclerzy koronny, prymas

Marcin Kromer (1512-1589), biskup warmiński, historyk

Marcin Kątski (1636-1710), generał artylerii koronnej, wojewoda kijowski

Wokół Sali ustawiono  22 brązowe popiersia sławnych Polaków:

 Jan Zamoyski (1542-1606), hetman wielki koronny, kanclerz wielki koronny

Stefan Czarniecki (1599-1665), hetman polny koronny, wojewoda ruski

Paweł Jan Sapieha (1610-1667), hetman wielki litewski, wojewoda witebski

Stanisław Jabłonowski (1634-1702), hetman wielki koronny, wojewoda ruski

Jeremi Michał Wiśniowiecki (1612-1651), wojewoda ruski

Stanisław Małachowski (zm. 1699), wojewoda poznański

Maciej Kazimierz Sarbiewski (1595-1640), poeta

Piotr Kochanowski (1566-1620), poeta

Jerzy Mniszech (zm. 1613), wojewoda sandomierski

Andrzej Załuski (1650-1711), kanclerz wielki koronny

Jan Szembek (zm. 1731), kanclerz wielki koronny

Jerzy Ossoliński (1595-1650), kanclerz wielki koronny

Michał Kazimierz Pac (ok. 1624-1682), wojewoda wileński, hetman wielki litewski

Paweł Działyński (zm. 1643), wojewoda pomorski

Jan Andrzej Morsztyn (1613-1698), podskarbi wielki koronny, poeta

Andrzej Lipski (1572-1631), kanclerz wielki koronny, historyk

Jan Wielopolski (zm. 1688), kanclerz wielki koronny

Stanisław Łubieński (1573-1640), podkanclerzy koronny, historyk

Jan Heweliusz (1611-1687), astronom

Adam Naruszewicz (1733-1796), biskup smoleński, historyk

Stanisław Konarski (1700-1773), reformator szkolnictwa

Marcin Poczobut (1728-1810), astronom

Na osi sali ustawiono dwa wielkie posągi, dłuta Le Bruna i Monaldiego: dmącą w trąbę uskrzydloną Sławę i Chronosa dźwigającego glob ziemski.

W kuli ozdobionej gwiazdami mieścił się rotacyjny mechanizm zegarowy, poruszający obręcz opasującą kulę z wygrawerowanymi rzymskimi cyframi godzin. Wskazówkę stanowi koniec kosy dzierżonej przez Chronosa. Zegar dziś już nie działa, a ustawiony jest na symbolicznej dla wojennych losów zamku godzinie 11.15.  Rzeźba jest aluzją do samego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego dźwigającego na swych barkach ciężar władzy w Rzeczypospolitej. Na postumencie - podstawie dla Chronosa znajdujemy napis: SARFF (oznaczający, iż: Stanisław August Rex czyli Król rzecz tę kazał zrobić)  i datę ukończenia wyposażania Sali za czasów stanisławowskich- 1786.

Umeblowanie Sali zawsze było bardzo skromne a składały się na nie 2  złocone  stoły  przyścienne  projektu Kamsetzera , drewniane ławki i taborety.