WARSZAWSKI ZAMEK

Strona Główna Dodaj do Ulubionych anular0@op.pl Ksiega Gości Dodaj do Księgi

ANNA R PRZEWODNIK MIEJSKI

SALA CANALETTA (APARTAMENT KRÓLEWSKI Ip.)

Sala Canaletta zwana dawniej Salą Prospektową to inaczej Przedpokój Senatorski , który  zgodnie z ceremoniałem dworskim poprzedzał Salę Audiencyjną.

Wystrój tego pokoju, ukończony w 1777 r., zaprojektował Domenico Merlini dla 22 (obecnie 23) widoków Warszawy i jej okolic, namalowanych w latach 1767-1780 przez Canaletta.  Bernardo Bellotto (zw. Canaletto lub Canaletto młodszym, ur. 30.01.1721r. w Wenecji) w styczniu 1767 r. pojawił się w Warszawie wraz ze swoim synem Lorenzo. Miał już wtedy za sobą bogatą karierę artystyczną na dworach europejskich. Przebywał bowiem wcześniej na dworze króla Sardynii Karola Emanuela III w Turynie, Augusta III w Dreźnie, cesarzowej Marii Teresy w Wiedniu, elektora bawarskiego Maksymiliana Józefa III w Monachium. Ostatnie 6 lat przed przybyciem do Polski pracował w Dreźnie. Nie odpowiadały mu jednak warunki materialne i postanowił wyruszyć na dwór cesarzowej Katarzyny II. Jego przyjaciel i krajan, działający w Polsce Marceli Bacciarelli obiecał mu wyjednać u króla polskiego Stanisława Augusta listy polecające do rosyjskiej imperatorowej. Jednakże gdy Stanisław August ujrzał talent weducisty ani myślał go wypuścić. Zaoferował malarzowi wysoką pensję i uprzywilejowane stanowisko na dworze. Na tym stanowisku pozostał Belotto przez ponad 13 lat czyli aż do swojej śmierci 17.11. 1780 r. Pierwszymi dziełami jakie dla polskiego króla wykonał Canaletto zaraz po przyjeździe do Warszawy było ozdobienie freskami Zamku Ujazdowskiego oraz namalowanie kilkunastu widoków Rzymu, niestety nie zachowanych do dzisiaj. Początki obrazów składających się na Salę Prospektową sięgają lat 70-tych XVIII w. W 1767r. powstały 4 widoki Warszawy przeznaczone pierwotnie do jednej z sal Zamku Ujazdowskiego a po zmianie koncepcji królewskiej co do miejsca królewskiej siedziby- do Zamku Królewskiego. Koncepcja zapełnienia sali widokami miejskimi nie była w owych czasach niczym nowym. Bowiem już od XVII w. weduty były bardzo rozpowszechnione. Malowano jednak głównie widoki Wenecji, Rzymu. Obrazy Bellotta charakteryzują się przede wszystkim wielką pieczołowitością w odmalowywaniu szczegółów. Ta dokładność, możliwa dzięki zastosowaniu camery obscura (narzędzie pomocne przy określaniu perspektywy) i szkieł powiększających, została wykorzystana przy odbudowie zniszczonej podczas wojny Warszawy. Dwa obrazy wyróżniają się z tego znakomitego i spójnego zespołu.

 Jeden to wspaniała, rozległa panorama Warszawy z praskiego brzegu Wisły. W rogu obrazu Canaletto sportretował siebie pochylonego nad sztalugą i Króla Jegomości w asystencji dworzan, siedzącego na krześle i rozprawiającego z malarzem, zapewne o sztuce.

Drugi obraz jest widokiem pola elekcyjnego na Woli w trakcie elekcji 1764 r. Obecnie w sali wisi druga wersja tego obrazu. Pierwsza jeszcze za czasów Króla została podarowana przez niego hrabiemu Rzewuskiemu Marszałkowi Dworu.  Wokół koła rycerskiego i szopy senatorskiej przedstawiono tłumnie zgromadzoną szlachtę wszystkich województw Rzeczpospolitej, zagraniczne poselstwa, a także postaci z pospólstwa, dodające malowniczości kompozycji. Na pierwszym planie, w ujęciu portretowym ukazano zaufanych przyszłego króla - dostojników kościelnych i urzędników państwowych, osoby z rodziny Stanisława Augusta, a także artystów - samego Canaletta i architekta Jana Christiana Kamsetzera. Obraz ten, noszący charakter propagandowo-polityczny miał przekonywać gościa wkraczającego do przedpokoju królewskiego apartamentu o niepodważalnych prawach Stanisława Augusta do tronu i legalności jego elekcji. Nawiązując do przedstawień elekcji swoich poprzedników chciał król wskazać na ciągłość tradycji demokratycznego wybierania monarchy. Tych właśnie praw odmawiało Poniatowskiemu wielu ze współczesnych pamiętających zbrojne poparcie carycy Katarzyny dla dawnego faworyta. Wielu też wypominało królowi nie dość arystokratyczne pochodzenie, wszak nim został królem, piastował niewiele znaczący urząd stolnika litewskiego.

Z pierwotnego wystroju pokoju zachowało się kilka złoconych rozet i fragmentów boazerii. Marmurowy (częściowo uzupełniony) kominek i posadzka z 3 gatunków drewna (dąb, jesion i mahoń) w formie szachownicy, odtworzona na podstawie uratowanych fragmentów, pochodzą z wyposażenia Pokoju Muzycznego istniejącego tu od połowy XIX w. do lat dwudziestych obecnego stulecia. Oryginalna jest także żeliwna płyta kominkowa z herbem Augusta III i datą 1742. Z wyposażenia stanisławowskiego mamy tu złocony stół przyścienny projektu Johanna Christiana Kamsetzera z około 1780r.  Z dawnego wyposażenia Zamku pochodzi także francuski  brązowy, złocony  zegar kominkowy z figurą Chronosa z około 1820r.

DAWNA SALA AUDIENCONALNA (RYWATNY APARTAMENT KRÓLEWSKI Ip.)

Kolejna sala to Sala Audiencjonalna Dawna.

To tutaj, do 1786r. kiedy to skończono budowę Sali Tronowej, król udzielał oficjalnych audiencji. Stąd też obecność tronu, jeden z 4 autentycznych jakie są na Zamku. Należy jednak pamiętać, że  przestrzeń zajmowaną dziś przez Sypialnię i Salę Audiencjonalną Dawną, do 1742r, zajmowała Sala Senatorska. Pod nią znajduje się Dawna Sala Poselska.  W Sali obrazy autorstwa Bacciarelliego. Po obu stronach tronu wiszą portrety rodziców ostatniego króla Polski kasztelana krakowskiego- Stanisława Antoniego Poniatowskiego i Elżbiety Czartoryskiej.  W supraportach znajdują się alegorie czterech cnót – Siły (Samson walczący z lwem), Rozwagi/Mądrości (Arystoteles z wędzidłem uczący Aleksandra Wielkiego) , Wiary ( rozmodlona kobieta  spowita w białą suknie w welonie na głowie oraz z kielichem mszalnym w dłoni)  i Sprawiedliwość (kobieta z wagą-symbolem bezstronności i mieczem- symbol siły wymiaru sprawiedliwości), cnót, którymi według Stanisława Augusta, winien odznaczać się każdy władca. Na ścianie od Sypialni wisi jeden z oficjalnych portretów króla (pędzla Per Kraffta starszego), tutaj w paradnym mundurze Korpusu Kadetów, upamiętniający utworzenie Szkoły Rycerskiej. Na piersi króla 2 ordery: Orła Białego i pruskiego Orła Czarnego. W górze plafon będący rekonstrukcją, wykonaną przez profesora Janusza Strzałeckiego na podstawie przedwojennych fotografii  malowidła Bacciarelliego przedstawiający apoteozę Geniusza polskiego i Pokoju czuwających nad rozkwitem w kraju: sztuki, rolnictwa, nauki i handlu. Na 4 stołach projektu Kamserzera  stoją 2 pary waz. Jedna para (wazy jasne) pochodzi z Miśni z połowy XVIII w, druga (ciemne wazy) to starożytne etruskie wazy z IV w. pne. Naprzeciwko tronu stoi zegar rotacyjny w obudowie w kształcie wazy z 1770r. wykonany w Warszawie na podstawie paryskiego projektu Jeana Louisa Prieura. Oryginalny jest również kominek włoski  zdobiony maska Herkulesa i głowami lwów najprawdopodobniej projektu Merliniego. Wzorzysta podłoga z motywem wirującej rozety i motywami muszli po bokach jest powojenna rekonstrukcja wykonaną z 5 rodzajów drewna: dębu szarego i czarnego, jaworu, jesionu i palisandru.

SYPIALNIA KRÓLEWSKA (PRYWATNY APARTAMENT KRÓLEWSKI Ip.)

Sypialnia królewska to najbardziej intymna Sala Prywatnego Apartamentu Króla i chyba najpiękniejsza i oryginalna. Zaprojektowana przez Jakuba Fontanę , ukończona w 1775r. przez Dominika Merliniego.

------------------------------------------------------------------------------

Nad drzwiami do Garderoby mamy obraz przedstawiajacy Esterę i Ashwerusa ( fotografia poniżej). Król Aswerus był władcą potężnej Persji , który postanowił zniszczyć Żydów wydajac dekret o ich zagładzie, nie wiedząc, iz jego żona  Estera jest żydówką, kuzynką Mordechaja  jednego z przywódców społeczności żydowskiej. Obraz przedstawia scenę, w której Estera wyznaje mężowi swoje pochodzenie, wtawia się za Żydami i dzięki temu wstawiennictwu chroni swój naród przed zagładą. Przeżycia ostatnich dni, śmiertelny lęk, który ją ogarniał, i uczucie ulgi, gdy Aswerus okazał swą łaskę, sprawiły, że zemdlała.

Na bocznych ścianach sypialni mamy 2 widoki autorstwa Jeana Pillementa obydwa z ruinami na Rzymu ( Aqua Giulla - od strony Garderoby, Minerwa Medica – od Sali Audiencjonalnej). Królewskie łoże jest rekonstrukcją projektu Andrzeja Grzybowskiego według dawnego opisu.  Łoże stało pod ścianą, było rozkładane, za dnia pełniąc funkcje kanapy, miało piękny, dekoracyjny baldachim z mocno udrapowanej tkaniny. Po obu stronach łoża wydzielono 2 aneksy (drzwiczki), jeden był toaleta, drugi najprawdopodobniej małą garderobą na pościel. nad nimi znajdują sie 2 kolejne obrazy Bacciarellego: Lukrecja i Tarkwiniusz oraz Portret mężczyzny w kapeluszu. Do 1795r. wisiały tu 2 inne obrazy przedstawiające wydarzenia z życia nieszczęsnej Egipcjanki Hagar, które zostały przesłane na prośbę Stanisława Augusta Poniatowskiego do Grodna, juz po jego abdykacji. Hagar była niewolnicą i służacą króla Abrahama i jego żony Sary. Ponieważ królowa sądziła, iż jest bezpłodna, postanowiono że kolejną żoną Abrahama zostanie Hagar, która da królowi potomstwo. Hagar urodziła syna Izmaela, jednakże wkrótce chłopca imieniem Izaak powiła również Sara. Za namową Sary Abraham wypędził Hagar z dzieckiem na pustynię, gdzie przeżyli tylko dzięki boskiej opiece. Izmael, zgodnie z przepowiednią, poprzez swoich 12 synów, dał początek narodowi arabskiemu.

 W sypialni ze stanisławowskiego wyposażenia  ocalały 4 skrzydła drzwi do sypialni oraz duże fragmenty 2 kominków z kararyjskiego marmuru, fragmenty boazerii, świeczniki.  Z innych sal zamkowych pochodzą: francuska komoda, francuski zegar kominkowy z brązu, który na niej stoi, 2 małe paryskie szafki przyścienne, na których stoją 2 fajansowe wazy produkcji naszego Belwederu (królewska manufaktura belwederska) i oryginalny kryształowy żyrandol z Wiednia.

GARDEROBA I GABINET (APARTAMENTY PRYWATNE KRÓLA, I p.)

Garderoba i Gabinet  uzyskały wystrój odtworzony na podstawie zachowanych, lecz nigdy nie zrealizowanych projektów z 1792 roku : wypełniają go obrazy w ramach zaprojektowanych specjalnie do prywatnej galerii Stanisława Augusta, zgodnie z osiemnastowieczną modą szczelnie pokrywające ściany, tworzące rodzaj "tapety".  Szacuje się, iż król w czasie swego panowania zgromadził galerię liczącą około 2,5 tys. obrazów, wśród nich obrazy malarzy flamandzkich, włoskich i francuskich (głównie martwe natury i pejzaże).

W Garderobie uwagę należy jednak przede wszystkim zwrócić na  obraz wiszący nad stojącym  angielskim zegarem z XVIII w. pędzla M. Bacciarelliego z 1785r.  przedstawiający Stanisława Augusta Poniatowskiego w mundurze wojsk koronnych, oraz na ścianie od Gabinetu :

Posłuchanie młynarza przez Stanisława Augusta po zamachu konfederatów barskich –dzieło Friedricha Lohmanna z 1788r. będącego kopią obrazu M. Bacciarellego z 1771r,

Scenę towarzyską przy posągu Cnoty w parku Jeana Norblina.

W Garderobie stoją 2 mahoniowe szafy biblioteczne z przełomu XVIII/XIXw. z dziełami  m.in: Voltairea i Rousseau w oryginalnych XVIII wiecznych oprawach, będące darem Francuskiego Narodowego Komitetu Odbudowy Zamku w Warszawie.

Na szafach stoją  2 pary waz z brązu złoconego, wg projektu Jean-Louisa Prieura z 1766r. pochodzące z wyposażenia stanisławowskiego. Poza tym na szafach znajdziemy popiersia:

Marka Aureliusza cesarza rzymskiego z II/I w. pne. Wykonane około 1800r. z czarnej glinki bazaltowej w manufakturze  Wedgwooda w Etrurii (Anglia);

Antinousa - Greka, ulubieńca cesarza Hadriana, żyjącego w II w. Jest to białe, marmurowe popiersie, włoska  kopia rzeźby antycznej z 1780r.

Wśród mebli warto zwrócić uwagę na:

2 komody polskie z końca XVIIIw. fornirowane mahoniem,

kanapę i fotele klasycystyczne, złocone, z pocz. XX w.  stanowiące przedwojenne wyposażenie Zamku.

2 stoliki z około 1780r. , jeden do gry, polski,  intarsjowany, fornirowany orzechem, drugi – angielski stolik pulpit z mahoniu. Na nim książka Przygody Telemaka wydana w Paryżu w 1745r.

W szerokim przejściu z Garderoby do gabinetu,  po bokach, na złoconych konsolach, para  chińskich wazonów  z porcelany z końca XVIIIw.

-----------------------------------------------------------------------------

Ludwiki Marii Gonzagi  królowej polskiej, żony 2 polskich władców, przyrodnich braci, synów Zygmunta III Wazy:  Władysława IV od 1645 r. i od 1649 r. Jana Kazimierza. Obraz wykonano we Francji około 1650r.

Franciszka I  króla francuskiego od 1515 r. będący repliką obrazu ze zbiorów Muzeum w Filadelfii. Portret pochodzi ze zbiorów stanisławowskich.

Na kominku stoją:  francuski. XVIII wieczny zegar rotacyjny oraz para o marmurowych obelisków, zdobionych złoconym brązem z 2 poł. XVIII w. A nad kominkiem wiszą  m.in. 2 portrety:

Konstancji Poniatowskiej z Czartoryskich, matki Stanisława Augusta Poniatowskiego, z około 1740r,

Stanisława Poniatowskiego, podskarbiego wielkiego litewskiego, wykształconego, zdolnego i uczciwego, ulubienieca, bratanka Stanisława Augusta (syn brata Kazimierza), portret wykonany w Rzymie około 1780r. pędzla Angeliki Kauffmann.

Na ścianie od Sali Tronowej:

Autoportret Bacciarellego z synami Fryderykiem i Franciszkiem z około 1770r,

Alegoria losów Polski szkic do plafonu Sali Audiencjonalnej M.Bacciarelliego z 1776 r,

Rozwikłanie Chaosu, szkice Bacciarellego do plafonu Sali Asamblowej Zamku z 1778r,

Szkic do obrazu Król Jan III Sobieski pod Wiedniem Bacciarelliego z 1783r.

Projekty dekoracji wnętrz Zamku autorstwa Jana Bogumiła Plerscha, z lat 1765-71

Miejscem pracy króla było biurko, niestety nie zachowało się te przy którym siadywał król, w Gabinecie stoi biurko podobne, z tego samego okresu (1780r.) pochodzące z Francji (sygnatura ebenisty Davida Roentgena,) dar rządu francuskiego złożony przez prezydenta Valéry Giscarda d'Estaing. Na biurku niemieckie, XVIII wieczne Popiersie Voltairea, wiedeński zegar gabinetowy oraz 2 albumy z rycinami. Pod biurkiem perski kobierzec-modlitewnik a przy biurku  fotel złocony pochodzący z Francji podobnie jak pozostałe fotele, komoda i sekretera. Na niej pozytywka w kształcie klatki z ptaszkiem oraz niewielka porcelanowa figurka z miśnieńskiej porcelany z serii Pięciu Zmysłów – Dotyk z 1772r.

ANTYSZAMBRA (APARTAMENT WIELKI I p.)

Antyszambra czyli Przedpokój przed Salą Wielką była pierwszym przedpokojem, w którym w czasie audiencji gromadzili się niżsi rangą dworzanie.  Duża, przestronna sala o klasycystycznym wystroju z niewielką ilością dekoracji.  W okresie międzywojennym zwana również sala Batorego od eksponowanego tu obrazu Jana Matejki - Batory pod Pskowem.  Wówczas ta salą przechodzili goście prezydenta.

Obecnie znajdziemy tu kilka rzeźb, między innymi:

popiersie Stanisława Augusta Poniatowskiego z 1780r. Wykonane z białego marmuru przez Giacomo Monaldieg.

Odpoczywającego Satyra- marmurowe, cenne dzieło antyczne z I-II w. pne. wykonane w Rzymie, kopia wcześniejszej rzeźby greckiej Praksytelesa, tworzącego w IV w. pne.  Dzieło jest tym bardziej cenne, iż nie zachował się oryginał. Rzeźba znalazła się w Zamku w ramach zwrotu Polsce dzieł kultury wywiezionych z kraju podczas zaborów,  w latach 20-tych XXw. jako zadośćuczynienie Związku Radzieckiego za inne zaginione dzieła sztuki pochodzące z kolekcji Potockich.

alabastrowa wielka Waza z przedstawieniem pochodu greckich bogów, kopia, a właściwie dość swobodna wariacja nieznanego artysty na temat ogromnej wazy antycznej, na które moda zapanowała w końcu XVIII w. Wykonana najprawdopodobniej we Francji.

Na ścianach znajdują się 4 alegoryczne obrazy cnót ludzkich , cnót doskonałego władcy, zamówione w  Paryżu  przez Stanisława Augusta Poniatowskiego. Malowidła wykonane zostały we Francji według   szkiców   wykonanych   w  Warszawie   w  latach   1766 - 1767   przez   Jeana   Pillementa.

ZGODA- (po lewej stronie Odpoczywającego Satyra) czyli jak głosi łaciński napis na dole obrazu: Zgodni niezwyciężeni (Concordes invicti) - Scilurus, król Scytów na łożu śmierci zalecający  zgodę swym dzieciom. Obraz Noela  Halle z 1767r. propaguje ideę wolności wśród polskiej szlachty.  Swoistym głębokim symbolem jest tu wiązka strzał, które razem  można wyginać, ale nie można ich złamać, jak tych którzy działają wspólnie w zgodzie i wzajemnym zrozumieniu.

WSPÓŁZAWODNICTWO –(po prawej stronie Odpoczywającego Satyra) Żal Juliusza Cezara Sława Aleksandra poruszyła Cezara (Alexandri gloria excitavit Caesarem) . Obraz Josepha Viena z  1767r. przedstawia Juliusza Cezara w świątyni Herkulesa  w Kadyksie przed posągiem Aleksandra Wielkiego. Juliusz Cezar ubolewa, iż Aleksander Wielki będąc w wieku Juliusza Cezara miał już na swoim koncie mnóstwo sławnych czynów, a ubolewający nie zyskał jeszcze sławy.

SPRAWIEDLIWOŚĆ - (po stronie lewej przy wazie) Przerażenie Cezara na widok głowy Pompejusza, Zabójstwo wroga popełnione haniebnie przeraziło Cezara (Inimici necem turpe patratam exhorruit Caesar)  Louisa-Francoisa Lagrenee z 1767r. Pompejusz był wrogiem Cezara, który w sierpniu 48r. pne. poniósł  druzgocącą klęskę w Tesalii i umknął do Egiptu, licząc na poparcie swojego przyjaciela Ptolemeusza XIII. Ten jednak, pod wpływem swoich, obawiających się Cezara doradców, rozkazał zamordować Pompejusza zaraz po jego zejściu na ląd, a jego głowę odesłał Cezarowi.

WIELKODUSZNOŚĆ - (po stronie prawej przy wazie) Wstrzemięźliwość Publiusa Scypiona Starszego, opatrzona łacińskim napisem: Każdemu co należy (Suum cuique) . Obraz Josepha Viena z  1768r. Ów wódz rzymski po zajęciu Kartaginy (druga wojna punicka ok. 200 lat pne.) bez okupu zwraca pokonanemu przeciwnikowi jego piękną narzeczoną.