ZAMEK W LATACH 1795-1939

Po trzecim rozbiorze Polski w 1795r. Warszawa znalazła się w zaborze pruskim a zajęty przez Prusaków Zamek niszczał i podupadał. Sytuacja zmieniła się na lepsze po pokoju w Tylży, to tutaj  na Zamku w warszawie cesarz Napoleon Bonaparte w 1807r. podjął decyzję o utworzeniu Księstwa Warszawskiego (Napoleon przebywał na Zamku  dwukrotnie: 19-20.12.1806r. oraz do 1 do 30.01.1807r). Tu informacja- Konstytucję Księstwu Warszawskiemu nadał Napoleon 22.07.1807r. w Dreźnie, co oznacza, iż sytuacja przedstawiona na poniższym obrazie w Warszawskim Zamku, nigdy nie miała miejsca.

Król Saksonii - Fryderyk August I jako książę warszawski sprawował pełnię władzy wykonawczej (obierając za swoją siedzibę Zamek Królewski), oraz posiadał inicjatywę prawodawczą. Dwuizbowy Sejm posiadał bardzo ograniczone kompetencje. Książę mianował tylko przed nim odpowiedzialnych członków rady ministrów oraz rady Stanu. Ministrem Wojny był książę Józef Poniatowski, bratanek byłego króla. Po klęsce Napoleona w 1812r. w Rosji, na terytorium Księstwa Warszawskiego wkroczyły wojska rosyjskie, kładąc praktycznie kres jego istnieniu. W dniu 18.03. 1813r. Aleksander I powołał pięcioosobową Radę Najwyższą Tymczasową Księstwa Warszawskiego na czele z Wasylem Łanskojem, której zadaniem było ściągnięcie z księstwa wysokiej kontrybucji na potrzeby armii rosyjskiej. W latach 1813-14 Rosjanie pozyskali tą drogą 258 milionów złp. Prawnie Księstwo przestało istnieć w 1815r. wskutek decyzji Kongresu Wiedeńskiego. Sprawa utrzymania samodzielnego Królestwa Polskiego stanęła na porządku dziennym kongresu z inicjatywy cesarza Rosji Aleksandra I. Chciał jego odtworzenia. Ostro sprzeciwiły się temu Anglia, Austria i minister francuski Talleyrand. Do kompromisu doszło w czasie zamieszania w obradach kongresu, związanego z powrotem Napoleona z Elby - kongres wiedeński ostatecznie zdecydował o powstaniu Królestwa Polskiego w unii personalnej z carami Rosji, Aleksander I otrzymał, uznany przez polski Sejm, tytuł króla polskiego, aczkolwiek nigdy nie koronował się na polskiego króla. Za to Zamek był świadkiem innej uroczystości, a mianowicie w  1820r. na Zamku odbył się ślub Wielkiego Księcia z Joanną Gruzińską (zwaną później księżną łowicką). Tu na Zamku 24.05.1829r. koronował się królem Polski kolejny car- Mikołaj II, zdetronizowany podczas powstania listopadowego decyzją polskiego Sejmu z dnia 25.01.1831r. W tym okresie powstają kolejne projekty przebudowy Zamku opracowane przez polskich architektów. I tak w  latach 1817 – 1818 zgodnie z koncepcja Jakuba Kubickiego rozebrano zabudowania dziedzińca przedniego oraz dawną Bramę Krakowską a przed zamkową fasadą z Wieżą Zygmuntowską powstał  Plac Zamkowy. Zrealizowano, więc zamysły króla i architektów stanisławowskich, ale ograniczono się tylko do rozbiórek, nie podejmując próby ukształtowania placu. Kubicki spełnił jeszcze z dawna wysuwane zadanie — wykonał mianowicie w latach 1818—1820 wielki arkadowy taras, że schodami u skraju skarpy wiślanej a na podzamczu założono nad Wisłą park. 

Nie zrealizowano natomiast nigdy bardzo nowatorskiego a tym samym udziwnionego projektu Adama Idźkowskiego z 1843r. zakładającego przebudowę Zamku Królewskiego z użyciem form dekoracyjnych zapożyczonych architektury gotyckiej, renesansowej i empirowej, nadbudowę trzeciego piętra z siedmioma różnej wielkości wieżami, których attyki miały być ozdobione orłami i antycznymi posągami. Na wieżach Zygmuntowskiej i Władysławowskiej miały być usunięte metalowe hełmy dachów, i zastąpione tarasami, otoczonymi balustradami. Od strony Wisły, na Elewacji Saskiej, Idźkowski planował umieszczenie płaskorzeźb stylizowanych na antyk (pod fryzami 3 ryzalitów), a poniżej, na fasadzie trzeciego piętra korynckie pilastry. Zarówno elewację Zamku Królewskiego oraz Pałacu pod Blachą miały zdobić poziome boniowane pasy oraz żelazne balkony. W dniu 02.04.1831 r. wprowadzono do Warszawy jeńców i sztandary, zdobyte w bitwach pod Wawrem i Dębem Wielkim. Pięć chorągwi rosyjskich złożono uroczyście na Zamku Królewskim. Po upadku powstania listopadowego na Zamku zamieszkał carski namiestnik - zajadły wróg Polski, feldmarszałek Iwan Paskiewicz. Rozpoczął on systematyczną dewastację Zamku. W 1832 r.wywieziono do Petersburga obrazy Canaletta, a w 1835r. na polecenie Paskiewicza ze ścian gabinetu z portretami królów polskich wydarto marmury. Z rozkazu tegoż Paskiewicza podzielono na dwie kondygnacje Salę Senatu, upamiętnioną uchwaleniem Konstytucji 3 maja, i urządzono tu mieszkania dla carskich urzędników; Salę Poselską przerobiono na pomieszczenia biurowe. Paskiewicz zlecił w latach 1850-52, wykonanie projektu nowych elewacji i fasad (zachodniej, południowej i części wschodniej), pułkownikowi w służbie rosyjskiej i architektowi Ludwikowi Corio. Jego opracowanie nie zyskało jednak akceptacji władz rosyjskich, a Corio zmuszony był wykonać kolejny projekt, nawiązujący do rozwiązań Kubickiego (i współpracujących z nim inżynierów Lelewela i Thomasa). W końcu Corio wykonał przebudowę wszystkich elewacji w stylu neoklasycznym, a Elewacja Saska została pozostawiona bez zmian. Po śmierci Paskiewicza w 1856r. wszyscy następni namiestnicy rezydowali na Zamku Królewskim, zajmując Pokój Podkomorzego, a rosyjscy urzędnicy pomieszczenia na obu piętrach skrzydła zachodniego i północnego. Namiestników strzegła duża ilość wojska rosyjskiego, rozlokowana w Sali Sejmowej i w Bibliotece i w koszarach na podzamczu, co przyczyniło się do dewastacji obiektu. Dnia 27.02. 1861r. w czasie manifestacji ludu warszawskiego padło na placu Zamkowym od salw karabinowych pięciu manifestantów, co wstrząsnęło całym społeczeństwem polskim. W starciu ludności z wojskiem 08.04.1861r. zginęło na Placu Zamkowym ponad sto osób spośród warszawskich demonstrantów. Po powstaniu styczniowym w 1863r. armia rosyjska zniszczyła całkowicie ogród królewski od strony Wisły (który zamieniono na plac musztry), budując kilka ceglanych baraków z przeznaczeniem na stajnię i kozackie koszary. W latach 1862 i 1863r. na Zamku Królewskim prowadzono drobne prace konserwacyjne, pod kierunkiem budowniczych Jerzego Orłowicza, Ludwika Gosławskiego i Potołowa. W 1890r. prowadzono przebudowę Elewacji Saskiej, pod kierunkiem budowniczego Januarego Kiślańskiego, podczas których zniekształcono arkady obu galerii widokowych, pochodzące z czasów Augusta III. Ostatnie prace remontowe pod panowaniem rosyjskim, których stosunkowo wysoki koszt wyniósł 28 tys. rubli, wykonano w 1902r.w pomieszczeniach zwolnionych przez armię rosyjską. W okresie I wojny światowej rezydencja niemieckiego generała gubernatora. W roku 1915 Niemcy zajęli Zamek na biura niemieckiego generał-gubernatora. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości roztoczyło wówczas nad Zamkiem opiekę.  Po odzyskaniu niepodległości Rada Ministrów powzięła 19.02.1920r. uchwałę, na mocy, której m.in.: Zamek Królewski i Pałac Pod Blachą stały się gmachami reprezentacyjnymi Rzeczypospolitej Polskiej. Prace restauracyjne na zamku podjęto dopiero w latach 1915-39, zostały one przyspieszone po zakończeniu wojny i odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918r. po 123 latach zaborów. Od 1920 do 1922r. był siedzibą Naczelnika Państwa.  Ustalenia traktatu ryskiego w 1921r. pozwoliły na rewindykację części zbiorów zamkowych z terenów ZSRR (wcześniej wywiezionych do Rosji przez władze carskie). Tu też znajdowało się w latach 1922 aż do jego śmierci w 1925r. mieszkanie Stefana Żeromskiego (pomieszczenia wynajęte przez pisarza).  W okresie międzywojennym w południowym skrzydle Zamku miesciło się Ministerstwo Spraw Wojskowych. 

W latach 20. pracami konserwatorskimi i rekonstrukcją Zamku Królewskiego, kierował konserwator zabytków Kazimierz Skórewicz - zwolennik odtwarzania wszelkich detali zgodnie z przekazami historycznymi a po jego śmierci, od 1928r. kolejny architekt - Adolf Szyszko-Bohusz, zwolennik idei mówiącej, iż każde pokolenie powinno wnieść coś nowego a więc jego restauracja Zamku nie musiała być wierną kopią tego co było wcześniej . Od 1926r. Zamek Królewski pełnił funkcję rezydencji polskiego prezydenta, był wiec gmachem rządowym w którym znajdowała sie prezydenckka kancelaria cywilna oraz kancelaria spraw wojskowych. W latach 1926-29 był siedzibą prezydenta II RP- Ignacego Mościckiego.  

Tutaj w Sali Rycerskiej Zamku w Warszawie, 23.04.1935r. odbyła się uroczystość podpisania Konstytucji Kwietniowej.