SALA RYCERSKA (APARTAMENT WIELKI Ip.)

Sala Rycerska powstała według koncepcji samego króla Stanisława Augusta. Król chciał w niej uczcić osoby zasłużone dla ojczyzny, jak i przypomnieć najważniejsze momenty z dziejów Polski, stąd zwana też Salą Narodową.  Ideę króla urzeczywistnili w latach 1781 - 86 jego architekci Dominik Merlini, Jan Chrystian Kamsetzer, malarz Marcello Bacciarelli oraz rzeźbiarze André Le Brun i Giacomo Monaldi. Pełniła funkcję Przedpokoju Senatorskiego przed Salą Tronową. Sala Rycerska jest w sferze ideowej dziełem samego króla.

To on wymyślił jej program, akceptował także wszystkie etapy projektowania architektonicznego. Powstała jako rodzaj panteonu dawnych bohaterów narodowych. Dziś to właśnie w niej znajduje się najwięcej oryginalnych XVIIIw. elementów wyposażenia wnętrz królewskich, które powróciły do Polski w 1923r. z Petersburga.  Wielkich 6 obrazów namalowanych wedle wskazówek króla Stanisława Augusta przez Marcella Bacciarellego przedstawia najważniejsze, zdaniem Stanisława Augusta, momenty w historii Rzeczypospolitej, a są nimi:

Prawodawstwo Kazimierza Wielkiego 1347r,

Ustanowienie Akademii Krakowskiej 1400r,

Hołd Pruski 1525r,

Unia Litwy z Polską 1569r,

Pokój Chocimski 1621r,

-------------------------------

Odsiecz Wiedeńska 1683r.

Oprócz tego w Sali znalazło się  10 owalnych portretów na których znaleźli się:

Jan Tarnowski (1488-1561), hetman koronny, kasztelan krakowski

Roman Sanguszko (zm. 1571), hetman polny litewski

Jan Karol Chodkiewicz (1560-1621), hetman wielki litewski, wojewoda wileński

Mikołaj Kopernik (1473-1543), kanonik warmiński, astronom

Stanisław Hozjusz (1504-1579), kardynał, biskup warmiński, pisarz

Stanisław Potocki (1579-1667), hetman wielki koronny, wojewoda krakowski

Krzysztof Radziwiłł (1585-1640), hetman wielki litewski, wojewoda wileński

Andrzej Olszowski (1621-1677), podkanclerzy koronny, prymas

Marcin Kromer (1512-1589), biskup warmiński, historyk

Marcin Kątski (1636-1710), generał artylerii koronnej, wojewoda kijowski

Wokół Sali ustawiono  22 brązowe popiersia sławnych Polaków:

 Jan Zamoyski (1542-1606), hetman wielki koronny, kanclerz wielki koronny

Stefan Czarniecki (1599-1665), hetman polny koronny, wojewoda ruski

Paweł Jan Sapieha (1610-1667), hetman wielki litewski, wojewoda witebski

Stanisław Jabłonowski (1634-1702), hetman wielki koronny, wojewoda ruski

Jeremi Michał Wiśniowiecki (1612-1651), wojewoda ruski

Stanisław Małachowski (zm. 1699), wojewoda poznański

Maciej Kazimierz Sarbiewski (1595-1640), poeta

Piotr Kochanowski (1566-1620), poeta

Jerzy Mniszech (zm. 1613), wojewoda sandomierski

Andrzej Załuski (1650-1711), kanclerz wielki koronny

Jan Szembek (zm. 1731), kanclerz wielki koronny

Jerzy Ossoliński (1595-1650), kanclerz wielki koronny

Michał Kazimierz Pac (ok. 1624-1682), wojewoda wileński, hetman wielki litewski

Paweł Działyński (zm. 1643), wojewoda pomorski

Jan Andrzej Morsztyn (1613-1698), podskarbi wielki koronny, poeta

Andrzej Lipski (1572-1631), kanclerz wielki koronny, historyk

Jan Wielopolski (zm. 1688), kanclerz wielki koronny

Stanisław Łubieński (1573-1640), podkanclerzy koronny, historyk

Jan Heweliusz (1611-1687), astronom

Adam Naruszewicz (1733-1796), biskup smoleński, historyk

Stanisław Konarski (1700-1773), reformator szkolnictwa

Marcin Poczobut (1728-1810), astronom

Na osi sali ustawiono dwa wielkie posągi, dłuta Le Bruna i Monaldiego: dmącą w trąbę uskrzydloną Sławę i Chronosa dźwigającego glob ziemski.

W kuli ozdobionej gwiazdami mieścił się rotacyjny mechanizm zegarowy, poruszający obręcz opasującą kulę z wygrawerowanymi rzymskimi cyframi godzin. Wskazówkę stanowi koniec kosy dzierżonej przez Chronosa. Zegar dziś już nie działa, a ustawiony jest na symbolicznej dla wojennych losów zamku godzinie 11.15.  Rzeźba jest aluzją do samego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego dźwigającego na swych barkach ciężar władzy w Rzeczypospolitej. Na postumencie - podstawie dla Chronosa znajdujemy napis: SARFF (oznaczający, iż: Stanisław August Rex czyli Król rzecz tę kazał zrobić)  i datę ukończenia wyposażania Sali za czasów stanisławowskich- 1786.

Umeblowanie Sali zawsze było bardzo skromne a składały się na nie 2  złocone  stoły  przyścienne  projektu Kamsetzera , drewniane ławki i taborety.